• Kreu
  • Aktualitet
  • Fokus
  • Ekonomi
  • Turizëm
  • Aviacion
  • Shëndet
  • OP-ED
  • Kush jemi ne
  • Politika e Privatësisë
E mërkurë, 18 Nëntor, 2026
  • Hyr
SkyWeb.al
  • Kreu
  • Aktualitet
  • Fokus
  • Ekonomi
  • Turizëm
  • Aviacion
  • Shëndet
  • OP-ED
Nuk u gjet asnjë rezultat
Shiko të gjitha
SkyWeb.al
  • Kreu
  • Aktualitet
  • Fokus
  • Ekonomi
  • Turizëm
  • Aviacion
  • Shëndet
  • OP-ED
Nuk u gjet asnjë rezultat
Shiko të gjitha
SkyWeb.al
Nuk u gjet asnjë rezultat
Shiko të gjitha
Kreu Ekonomi

Ashensori, shpikja që ngriti qytetet në qiell dhe ndryshoi jetën urbane

SkyWeb Nga SkyWeb
3 Korrik, 2026
në Ekonomi, Kryesore
A A
Ashensori, shpikja që ngriti qytetet në qiell dhe ndryshoi jetën urbane
Share on FacebookShare on WhatsApp

Nëse do të zgjidhej një shpikje që ndryshoi përgjithmonë formën e qyteteve moderne, shumica do të mendonin për çimenton, çelikun apo makinat. Por një tjetër shpikje, më pak e dukshme, ka qenë vendimtare për historinë urbane, ashensori.

Pa ashensorë, rrokaqiejt nuk do të ekzistonin siç i njohim sot. Edhe pallatet shumëkatëshe do të kishin mbetur të kufizuara në katër apo pesë kate, pasi lëvizja e përditshme në lartësi do të ishte e lodhshme dhe praktikisht e pamundur.

Ashensori nuk e bëri thjesht më të lehtë jetën e banorëve. Ai e ktheu qiellin në hapësirë ndërtimi dhe ndryshoi vlerën e tokës në qendrat e qyteteve.

Para përhapjes së ashensorëve, katet e ulëta ishin më të shtrenjtat. Sa më lart ngjiteshe, aq më pak vlente prona, sepse aksesi bëhej më i vështirë. Ashensori e përmbysi këtë logjikë: Katet e larta u kthyen në më të preferuarat, me më shumë dritë, më pak zhurmë dhe pamje më të mirë.

Ideja për të ngritur njerëz dhe ngarkesa është shumë e vjetër. Mekanizma të thjeshtë me litarë dhe rrotulla janë përdorur që në antikitet, ndërsa në Koloseun e Romës ngriheshin kafshë dhe skena nga hapësirat nëntokësore drejt arenës. Por për shekuj me radhë problemi kryesor ishte siguria.

Revolucioni erdhi në mesin e shekullit XIX me inxhinierin amerikan Elisha Graves Otis. Në vitin 1853, në një ekspozitë industriale në Nju Jork, ai demonstroi një mekanizëm sigurie që ndalonte rënien e platformës nëse këputej litari. Ishte momenti që i hapi rrugë ashensorit modern.

Në vitin 1857 u instalua ashensori i parë komercial për pasagjerë në Nju Jork. Ishte shumë i ngadaltë sipas standardeve të sotme, por mjaftoi për të provuar se teknologjia mund të përdorej në jetën e përditshme.

Në të njëjtën kohë, zhvillimi i çelikut dhe strukturave metalike u dha arkitektëve mundësinë të projektonin ndërtesa më të larta. Ashensori plotësoi hallkën që mungonte, transportin e njerëzve mes kateve.

Kur në Çikago u ndërtua në vitin 1885 “Home Insurance Building”, shpesh i cilësuar si rrokaqielli i parë në botë, ashensorët nuk ishin më luks, por kusht për funksionimin e ndërtesës.

Më pas nisi gara e lartësisë, që ndryshoi pamjen e Çikagos, Nju Jorkut dhe më vonë të metropoleve në të gjithë botën.

Me kalimin e kohës, ashensorët me avull u zëvendësuan nga ata elektrikë, shpejtësia u rrit, dyert automatike hoqën nevojën për operatorë dhe sistemet kompjuterike bënë të mundur menaxhimin e dhjetëra ashensorëve në një ndërtesë të vetme.

Sot, ashensorët më të shpejtë në botë kalojnë 20 metra në sekondë, ndërsa teknologjitë e reja po shkojnë drejt sistemeve pa kabllo tradicionale, me lëvizje magnetike të ngjashme me trenat e shpejtësisë së lartë.

Në botë llogariten mbi 40 milionë ashensorë në funksion, që kryejnë miliarda udhëtime çdo ditë. Në shumë metropole, njerëzit lëvizin më shumë vertikalisht brenda ndërtesave sesa horizontalisht në rrugë.

Pikërisht këtu qëndron rëndësia e kësaj shpikjeje. Ashensori nuk ka famën e avionit, makinës apo internetit, por pak teknologji kanë ndryshuar kaq thellë jetën e përditshme dhe pamjen e qyteteve moderne./skyweb.al

Etiketat: ashensor
Artikulli para

A do të arrestojë BKH-ja edhe politikanë pa njoftuar Policinë sipas precedentit të Durrësit?

Artikulli pas

Pasiguria financiare, burrat shqiptarë, rekord në Europë për moshën kur duan të dalin në pension

SkyWeb

SkyWeb

Nga Kategoria

Ari dhe Argjendi në pikiatë, si avulluan 400 mld USD në pak minuta!
Ekonomi

Ari dhe Argjendi në pikiatë, si avulluan 400 mld USD në pak minuta!

18 Nëntor, 2026
Ushqimi zë 40% të buxhetit të familjeve shqiptare, më e larta në Europë
Ekonomi

Inflacioni arrin në 3.5% në tetor, ushqimet vijojnë të rëndojnë buxhetet e familjeve shqiptare

18 Nëntor, 2026
Çmimet e larta ulin konsumin e naftës, Prilli shënon kthesën, zhdoganohen 52 mijë ton
Ekonomi

Bordi i Transparencës cakton çmimet e reja për karburantet

18 Nëntor, 2026
Legalizimi pa tarifë për banesat pa leje, kush përfiton nga vendimi i qeverisë
Ekonomi

Kadastra pezullon deri në 21 ditë shërbimet për pronat në Durrës! Preken 45 zona kadastrale

18 Nëntor, 2026
“Strategjikët” vijojnë edhe ca kohë….! Mbyllet konsultimi publik për ligjin e Investimeve, Ministria s’ndryshon asnjë nen
Ekonomi

“Strategjikët” vijojnë edhe ca kohë….! Mbyllet konsultimi publik për ligjin e Investimeve, Ministria s’ndryshon asnjë nen

18 Nëntor, 2026
S’ka më postë, bizneset debitore njoftohen online për borxhin tatimor
Ekonomi

DETAJET/ Detyrim i ri për bizneset: Certifikoni çdo vit aktivitetin ose gjobë 600 euro!

18 Nëntor, 2026
Artikulli pas
Fondet publike për kërkim shkencor vetëm 0,3% e PBB-së, nuk shkojnë aty ku duhet

Pasiguria financiare, burrat shqiptarë, rekord në Europë për moshën kur duan të dalin në pension

Të Përzgjedhura

Apple sjell përkthimin në kohë reale në kufje, ndihmë për turistët, por a shton dembelët që nuk mësojnë gjuhë të huaja?
Aktualitet

Apple sjell përkthimin në kohë reale në kufje, ndihmë për turistët, por a shton dembelët që nuk mësojnë gjuhë të huaja?

Nga Editor
3 Tetor, 2025
0

Një risi teknologjike nga Apple po afrohet gjithnjë e më shumë me atë që ndoshta shumë e kanë dashur, përkthimin...

Lexo të plotë
Nga shampot në hotele te shishet plastike, qeset e frutave dhe gotat në kafene, revolucioni që do të ndodhë me paketimet plastike sipas ligjit të ri

Nga shampot në hotele te shishet plastike, qeset e frutave dhe gotat në kafene, revolucioni që do të ndodhë me paketimet plastike sipas ligjit të ri

26 Tetor, 2026
Taksa e re e pronës, në 2026 parashikohet regjistrimi i 2.5 mln pasuri të paluajtshme

Taksa e re e pronës, në 2026 parashikohet regjistrimi i 2.5 mln pasuri të paluajtshme

1 Dhjetor, 2025
“Çdo grua mund të bëhet CEO e Rheinmetall”, përplasjes mes gjigantit gjerman të armëve dhe ukrainasve për kapacitetet e dronëve të Kievit

“Çdo grua mund të bëhet CEO e Rheinmetall”, përplasjes mes gjigantit gjerman të armëve dhe ukrainasve për kapacitetet e dronëve të Kievit

30 Mars, 2026
Edhe intervistat për punë po bëhen më inteligjencë artificiale, si t’i kaloni me sukses

Edhe intervistat për punë po bëhen më inteligjencë artificiale, si t’i kaloni me sukses

18 Shkurt, 2026

Të Fundit

Ari dhe Argjendi në pikiatë, si avulluan 400 mld USD në pak minuta!

Ari dhe Argjendi në pikiatë, si avulluan 400 mld USD në pak minuta!

18 Nëntor, 2026
Ushqimi zë 40% të buxhetit të familjeve shqiptare, më e larta në Europë

Inflacioni arrin në 3.5% në tetor, ushqimet vijojnë të rëndojnë buxhetet e familjeve shqiptare

18 Nëntor, 2026
Çmimet e larta ulin konsumin e naftës, Prilli shënon kthesën, zhdoganohen 52 mijë ton

Bordi i Transparencës cakton çmimet e reja për karburantet

18 Nëntor, 2026
E bujshme! Shqipërisë i hapet rruga për të blerë supersistemet HIMARS që tronditën ushtrinë e Putinit në Ukrainë

E bujshme! Shqipërisë i hapet rruga për të blerë supersistemet HIMARS që tronditën ushtrinë e Putinit në Ukrainë

18 Nëntor, 2026
SkyWeb.al

Info

Skyweb.al është media online me profil ekonomik, e fokusuar në lajme të thelluara mbi ekonominë, financat, biznesin, turizmin dhe aviacionin civil.

Kontakt

Email: info@skyweb.al

NIPT: M51916003M

© 2026 SkyWeb.al - Zhvilluar nga eDigital.al

Nuk u gjet asnjë rezultat
Shiko të gjitha
  • Kreu
  • Aktualitet
  • Fokus
  • Ekonomi
  • Turizëm
  • Aviacion
  • Shëndet
  • OP-ED

© 2026 SkyWeb.al - Zhvilluar nga eDigital.al

Mirësevini!

Hyni në llogarinë tuaj.

Keni harruar fjalëkalimin?

Riktheni fjalëkalimin

Ju lutem shkruani username ose email

Hyr