Skyweb.al ka konsultuar relacionin e projektvendimit të Ministrisë së Mjedisit, i cili zbulon se nga 721 Monumente të Natyrës që përmban lista ekzistuese, studioja e ngarkuar me rivlerësimin ka propozuar heqjen e 59 prej tyre.
Sipas dokumentit, arsyet lidhen me dëmtime të rënda, zhdukjen e objekteve natyrore, prerjen, tharjen apo djegien e pemëve të mbrojtura, si dhe humbjen e karakteristikave që justifikonin statusin e tyre të veçantë.
Një pjesë e dëmtimeve lidhen drejtpërdrejt me ndërhyrjet njerëzore, përfshirë ndërtimet, aktivitetin e nxjerrjes së inerteve, prerjet e pemëve, ndotjen dhe shfrytëzimin e paautorizuar të burimeve natyrore.
Dokumenti evidenton gjithashtu ndikimin e fenomeneve natyrore, si erozioni, rrëshqitjet e dheut dhe kushtet ekstreme të motit, ndërsa disa objekte propozohen për heqje për shkak të përfshirjes brenda monumenteve të tjera të mbrojtura.
Një nga rastet konkrete është ai i Shpellës së Gurit të Kuq, në fshatin Muhurr të Dibrës, ku verifikimet kanë konstatuar se hyrja e shpellës është bllokuar nga depozitimet e inerteve që lidhen me aktivitetin e nxjerrjes së gurit.
Për shkak të kësaj situate, specialistët nuk kanë mundur të vlerësojnë plotësisht brendësinë e shpellës, ndërsa Administrata Rajonale e Zonave të Mbrojtura në Dibër ka mbështetur propozimin për heqjen e saj nga lista.
Një tjetër rast është zona e Vlashajt, gjithashtu në Dibër, e shpallur Monument Natyre që në vitin 1996, me një sipërfaqe prej 50 hektarësh.
Sipas relacionit, territori ka qenë i mbuluar nga një pyll i vjetër me pishë të zezë, por ka pësuar dëmtime gjatë viteve të tranzicionit. Autoritetet vendore të zonave të mbrojtura vlerësojnë se gjendja aktuale nuk e justifikon më ruajtjen e statusit të mbrojtjes.
Situata ngre pikëpyetje mbi efektivitetin e mbikëqyrjes së këtyre pasurive natyrore dhe mënyrën se si janë lejuar ndërhyrje që kanë dëmtuar objekte të shpallura me vendime të posaçme të qeverisë.
Megjithatë, numri prej 59 monumentesh përfaqëson propozimin fillestar të studios së rivlerësimit dhe jo domosdoshmërisht numrin përfundimtar të objekteve që do të humbasin statusin.
Agjencia Kombëtare e Zonave të Mbrojtura ka kryer verifikime shtesë në terren, duke rikonfirmuar ekzistencën e disa monumenteve që fillimisht ishin konsideruar të pagjetura ose të propozuara për heqje.
Në qarkun e Shkodrës, për shembull, janë rikonfirmuar pesë monumente, përfshirë Gështenjat e Reçit dhe Shpellën e Zanave, ndërsa për monumentin “Vidhat te Pusi i Markajve” është konstatuar se nuk ekziston më në vendndodhjen përkatëse.
Paralelisht me heqjet e propozuara, procesi ka identifikuar edhe 26 objekte të reja natyrore që mund të përfshihen në listën e mbrojtjes, për shkak të vlerave të tyre ekologjike, shkencore dhe peizazhore.
Projektvendimi parashikon përditësimin e listës kombëtare të Monumenteve të Natyrës, saktësimin e koordinatave gjeografike dhe krijimin e dokumentacionit të digjitalizuar për secilin objekt.
Megjithatë, gjetjet e procesit të rivlerësimit nxjerrin në pah një problem më të gjerë se përditësimi administrativ i listës: dëmtimin e pasurive natyrore që shteti i kishte marrë më parë në mbrojtje, ndërsa dokumenti nuk përcakton përgjegjësi konkrete për ndërhyrjet e konstatuara.
Vendimi përfundimtar për ndryshimin e statusit të monumenteve pritet të merret nga Këshilli i Ministrave, mbi bazën e listës së rishikuar dhe verifikimeve të kryera nga institucionet përgjegjëse.
