Rryma ajrore jashtëzakonisht të fuqishme në lartësi të mëdha mbi Oqeanin Atlantik kanë shkaktuar gjatë ditëve të fundit situata të pazakonta për avionët që fluturojnë nga Amerika drejt Europës, duke bërë që disa prej tyre të regjistrojnë alarme për tejkalim të shpejtësisë së lejuar.
Një prej rasteve më të fundit është ai i një avioni Boeing 777-200ER të kompanisë British Airways, i cili po kryente fluturimin BA252 nga Nassau, në Bahamas, drejt aeroportit Heathrow të Londrës.
Gjatë natës së 3–4 nëntorit, teksa fluturonte mbi Atlantik në një lartësi prej rreth 11.600 metrash, avioni regjistroi një tejkalim të raportuar të shpejtësisë operative me rreth 7–10 nyje detare.
Sipas raportimeve të specializuara, shpejtësia e treguar arriti në rreth 282 nyje, duke bërë që ekuipazhi të ndërhynte për të stabilizuar parametrat e fluturimit.
Pilotët ndryshuan lartësinë, fillimisht në rreth 11.900 metra dhe më pas në 12.500 metra, për të gjetur kushte më të përshtatshme atmosferike.
Avioni vazhdoi normalisht udhëtimin dhe u ul në Londër pa probleme. Nuk u raportuan të lënduar apo dëmtime të avionit.
Por çfarë po ndodh mbi Atlantik dhe pse avionët që fluturojnë nga perëndimi drejt lindjes mund të arrijnë shpejtësi kaq të larta?
Shpjegimi lidhet me një fenomen atmosferik të njohur si “jet stream”, ose rrymat ajrore shumë të fuqishme që qarkullojnë në lartësi të mëdha.
Këto janë breza erërash që lëvizin kryesisht nga perëndimi drejt lindjes, në lartësitë ku zakonisht fluturojnë avionët e linjave tregtare.
Shpejtësia e tyre mund të kalojë 400 kilometra në orë, ndërsa fuqia ndryshon sipas stinëve dhe kushteve atmosferike.
Gjatë vjeshtës dhe dimrit, ndryshimi më i madh i temperaturave mes rajoneve polare dhe atyre tropikale bën që këto rryma të forcohen.
Për avionët që udhëtojnë nga Amerika drejt Europës, erërat mund të funksionojnë si një shtytje e fuqishme nga pas, duke rritur ndjeshëm shpejtësinë e tyre në raport me tokën.
Kjo shpjegon edhe pse fluturimet nga Nju Jorku drejt Londrës shpesh zgjasin më pak sesa udhëtimet në drejtimin e kundërt.
Në shkurt të vitit 2024, dy avionë Boeing 787 të kompanive Virgin Atlantic dhe United Airlines regjistruan shpejtësi mbi tokë që kalonin 1.280 kilometra në orë, pikërisht falë erërave të fuqishme mbi Atlantik.
Megjithatë, një shpejtësi kaq e lartë nuk do të thotë automatikisht se avioni ka tejkaluar kufijtë e tij teknikë.
Avionët kanë dy matje të ndryshme: shpejtësinë në raport me ajrin përreth dhe shpejtësinë në raport me tokën.
Era që fryn nga pas mund ta rrisë shumë shpejtësinë mbi tokë, pa ndryshuar domosdoshmërisht shpejtësinë e avionit në raport me masën ajrore ku po fluturon.
Ndërsa alarmet për tejkalim të shpejtësisë operative lidhen me kufijtë aerodinamikë të avionit, të cilët mund të ndikohen edhe nga ndryshimet e papritura të shpejtësisë ose drejtimit të erës.
Kjo është arsyeja pse erërat e fuqishme mbi Atlantik kërkojnë vëmendje të vazhdueshme nga pilotët, pavarësisht përfitimeve që sjellin në shkurtimin e kohës së udhëtimit.
Një tjetër fenomen i lidhur me këto rryma është turbulenca në ajër të kthjellët, e cila mund të shfaqet edhe kur jashtë avionit nuk ka re apo stuhi të dukshme.
Për shkak se kjo turbulencë nuk mund të identifikohet drejtpërdrejt nga radarët e zakonshëm meteorologjikë të avionëve, ekuipazhet mbështeten te parashikimet dhe informacionet e marra nga avionët e tjerë.
Sipas Shërbimit Meteorologjik Britanik, këto kushte janë më të zakonshme gjatë sezonit të ftohtë, kur rrymat ajrore mbi Atlantikun e Veriut bëhen më intensive.
Pavarësisht situatave të raportuara, fenomeni nuk përbën në vetvete një rrezik të jashtëzakonshëm për fluturimet tregtare, pasi avionët dhe ekuipazhet janë të përgatitur për të operuar në kushte të tilla.
Rasti i British Airways tregon se si ndryshimet atmosferike mbi Atlantik mund të ndikojnë në parametrat e fluturimit, duke kërkuar ndërhyrje nga pilotët për të ruajtur shpejtësinë dhe kushtet e sigurta të udhëtimit. /skyweb.al
