Protestat në Tiranë kanë hyrë në javën e dytë, ndërsa sipas Bloomberg, ato janë zgjeruar nga kundërshtimi ndaj dy resorteve të planifikuara me vlerë rreth 5 miliardë euro, të lidhura me Jared Kushner, në kërkesa më të gjera politike kundër klasës drejtuese në vend.
Protestat nisën fillimisht pas kundërshtimeve për projektet e parashikuara në ishullin e Sazanit dhe në gadishullin e Zvërnecit, zona të konsideruara me ndjeshmëri të lartë ekologjike. Zemërimi u shtua më 30 maj, kur në bregdet nisën punimet përgatitore në njërin prej projekteve. Dy ditë më vonë, tubimet u zhvendosën edhe në kryeqytet.
Që prej asaj kohe, çdo mbrëmje në orën 18:00, qytetarë mblidhen në qendër të Tiranës dhe marshojnë përgjatë bulevardit kryesor drejt Kryeministrisë, me flamuj kombëtarë, pankarta dhe postera proteste.
Sipas Bloomberg, marshimet nuk kanë një drejtim formal politik dhe organizohen kryesisht përmes rrjeteve sociale. Në to marrin pjesë studentë, aktivistë mjedisorë, qytetarë dhe profesionistë.
Protesta është quajtur nga pjesëmarrësit “Revolucioni i Flamingove”, për shkak të shqetësimeve se projektet luksoze mund të prekin habitatet natyrore të shpendëve në zonë. Pamjet nga protestat janë shpërndarë gjerësisht në TikTok dhe Instagram, duke ndihmuar në mbajtjen e vëmendjes publike ndaj tubimeve.
Protestuesit kanë shprehur kritika si ndaj Partisë Socialiste në pushtet, ashtu edhe ndaj Partisë Demokratike të Sali Berishës, duke i akuzuar të dyja forcat kryesore politike për përgjegjësi në mënyrën se si është menaxhuar zhvillimi i vendit dhe pasuritë natyrore.
Bloomberg shkruan se Shqipëria ka pasur disa valë të mëdha protestash gjatë tri dekadave të fundit, por vlerëson se kjo valë ka një karakter të ndryshëm, pasi është kryesisht paqësore, pa drejtim të qartë partiak dhe e nxitur nga qytetarët.
“Kjo është ndoshta protesta e parë në Shqipëri në 30 vjet ku njerëzit dalin në shesh krejtësisht vetë, pa ndonjë shtysë të madhe politike,” tha për Bloomberg analisti dhe pedagogu Fitim Zekthi.
Sipas tij, edhe nëse protesta do të ndalej, ajo tashmë ka treguar se qytetarët mund të reagojnë jashtë strukturave tradicionale politike.
“Qeveria dhe e gjithë klasa politike shqiptare tani po mendojnë me kujdes për atë që po shohin. Mendoj se politika shqiptare nesër nuk do të jetë njësoj siç ishte dje,” tha Zekthi.
Dy projektet e resorteve në Sazan dhe Zvërnec, të mbështetura nga kompania investuese e Jared Kushner, Affinity Partners, kanë tërhequr edhe vëmendjen e Komisionit Europian. Ky i fundit ka shprehur shqetësime për “mangësi të mundshme” dhe ka paralajmëruar se Shqipëria duhet të respektojë rregullat mjedisore të Bashkimit Europian në kuadër të procesit të anëtarësimit.
“Dua të theksoj se Shqipëria duhet të shmangë çdo veprim që mund të cenojë përmbushjen e kriterit përmbyllës,” tha zëdhënësi i Komisionit Europian, Guillaume Mercier, më 9 qershor.
Kryeministri Edi Rama deri tani ka refuzuar thirrjet për ndalimin e projekteve, duke i paraqitur ato si pjesë të strategjisë për zhvillimin e turizmit elitar. Ai ka deklaruar se projekti në Zvërnec do të vijojë, ndërsa ka këmbëngulur se procedurat mjedisore dhe administrative nuk janë përmbyllur ende.
Qeveria thotë se dy projektet janë në faza të ndryshme: projekti në Sazan përfshin tokë publike dhe është ende në negociata me shtetin, ndërsa ai në Zvërnec ndodhet në tokë private.
Rama ka kundërshtuar gjithashtu kërkesat për dorëheqje, duke kujtuar se Partia Socialiste mori më shumë se 800 mijë vota në zgjedhjet e fundit. Në një video të publikuar më 6 qershor, ai la të kuptohej se pjesëmarrja në protestë nuk është e mjaftueshme për të vënë në diskutim mandatin e tij.
Në Tiranë, protestuesit mblidhen çdo mbrëmje në Sheshin Skënderbej dhe marshojnë drejt Kryeministrisë. Gjatë marshimit, disa drejtues mjetesh kanë shprehur mbështetje duke u rënë borive, ndërsa aktivistët kanë vendosur mikrofona dhe altoparlantë, duke krijuar një podium të hapur për qytetarët.
“Ne duam të ndryshojmë mënyrën se si qeverisemi,” tha një protestues për Bloomberg. “Duam të ndërtojmë një shtet të bazuar te ligji dhe drejtësia. Zvërneci ishte pika që derdhi kupën.”
Ndër kërkesat kryesore të protestuesve është shfuqizimi i kuadrit të investimeve strategjike, i cili u jep projekteve të mëdha mundësi për procedura më të shpejta miratimi dhe akses në mbështetje shtetërore, leje apo tokë publike. Sipas tyre, ky mekanizëm është përdorur shpesh si rrugë e shkurtër për projekte të lidhura politikisht.
Protestuesit kërkojnë gjithashtu rishikimin e ndryshimeve ligjore për zonat e mbrojtura dhe trashëgiminë kulturore, duke argumentuar se ato dobësojnë mbrojtjen e territoreve natyrore dhe historike.
Bloomberg përmend edhe raportimet e Transparency International, sipas të cilave Shqipëria u rendit vitin e kaluar në vendin e 91-të nga 182 vende dhe territore në Indeksin e Perceptimit të Korrupsionit, me 39 pikë nga 100.
Për disa qytetarë, protestat kanë edhe një dimension historik. Tana Shehu, një shqiptare në të 70-at, tha për Bloomberg se tubimet i kujtojnë ditët e fundit të komunizmit dhe se ndihet krenare për të rinjtë që kanë dalë në rrugë.
“A nuk e shihni se ata po ndryshojnë botën?” tha ajo. “Jam këtu për t’i mbështetur dhe për t’u thënë se nuk janë vetëm.”
