Borxhet publike në vendet më të zhvilluara të botës kanë arritur nivele që nuk janë parë që nga kohët e luftërave napoleonike. Sipas një analize të The Economist, ekonomitë e pasura po hyjnë në një periudhë të pasigurt ku pyetja kryesore është: kush do t’i paguajë të gjitha këto borxhe?
Sot, borxhi publik në shumicën e vendeve të zhvilluara kap më shumë se 110 për qind të Prodhimit të Brendshëm Bruto (PBB), një shifër që reflekton vite me huamarrje të madhe për të përballuar kriza të njëpasnjëshme, nga pandemia e COVID-19, tek lufta në Ukrainë dhe ngadalësimi i rritjes ekonomike.
Rritja e shpenzimeve për shëndetësi, mbrojtje dhe pensione ka zgjeruar ndjeshëm detyrimet e qeverive. Në shumë vende, plakja e popullsisë po e bën sistemin social gjithnjë e më të kushtueshëm, ndërsa normat e interesit të larta po e përkeqësojnë barrën e borxhit.
Në dekadat e kaluara, qeveritë janë mësuar të huazojnë lirë. Por me kthimin e inflacionit dhe rritjen e interesave, shërbimi i borxhit është bërë më i shtrenjtë dhe më i rrezikshëm për financat publike.
Zakonisht, mënyra më e mirë për të ulur borxhin është rritja e ekonomisë, pra që PBB-ja të rritet më shpejt se borxhi. Por, siç thekson revista britanike, shumica e vendeve të zhvilluara po përballen me ngadalësim të rritjes ekonomike, me produktivitet të ulët dhe tregje pune që plaken. Kjo nënkupton se borxhi nuk do të “shkrihet” natyrshëm, por do të mbetet i rëndë për vite me radhë.
Dilema e madhe është se kush do të mbajë peshën e kësaj fature: qytetarët përmes rritjes së taksave, investitorët përmes humbjes së vlerës së obligacioneve, apo brezat e ardhshëm përmes rritjes së çmimeve dhe uljes së shërbimeve publike.
Një nga rreziqet që ngre “The Economist” është përdorimi i inflacionit si rrugëdalje, pra lehtësimi i borxhit duke ulur vlerën reale të tij. Por ky skenar do të godiste më fort shtresat e mesme dhe kursimtarët, duke thelluar pabarazitë.
Për herë të parë pas dekadash stabiliteti fiskal, vendet e pasura mund të përballen me një krizë të besimit ndaj borxhit sovran, një situatë ku tregjet fillojnë të dyshojnë në aftësinë e qeverive për të shlyer detyrimet. Në këtë skenar, qeveritë do të përballen me zgjedhje të vështira: të rrisin taksat, të shkurtojnë shpenzimet publike, ose të pranojnë ristrukturimin e borxhit.
Në përfundim, “The Economist” paralajmëron se epoka e parasë së lirë ka përfunduar. Borxhet e mëdha që u grumbulluan për të përballuar krizat e fundit tani po kthehen në sfidën më të madhe të ekonomive të zhvilluara dhe pyetja se kush do t’i paguajë, mbetet ende pa përgjigje. /Përshtati: Skyweb.al
