Ankimimi i qeverisë në Gjykatën Kushtetuese pasi GJKKO kërkoi pezullimin e ministres Belinda Balluku ka risjellë në vëmendjen publike pikërisht marrëdhënien midis drejtësisë dhe funksionarëve të zgjedhur politikë si edhe qasjen që ka Kushtetuta për situata të tilla.
Kryeministri Rama ka argumentuar publikisht se vendimi i GJKKO-së ka bllokuar punën e qeverisë dhe përbën një ndërhyrje të paprecedentë në ekzekutiv.
Por, për të kuptuar se si duhet trajtuar një ministër në raport me drejtësinë, ia vlen të rikthehemi te fryma e hartuesve të Kushtetutës së vitit 1998.
Në maj 1998, një grup figurash politike dhe juridike, mes tyre Sabri Godo, Arben Imami, Krenar Loloçi, Spartak Braho, Haxhi Aliko, Vladimir Metani, Zamira Çaka, etj., zhvilluan një debat të gjatë e të argumentuar mbi statusin kushtetues të ministrit.
Dokumentet tregojnë se ministri nuk është konsideruar si “nëpunës i lartë i shtetit” në kuptimin administrativ, por si funksionar i zgjedhur politikisht, i cili bart përgjegjësi ekzekutive dhe politike, dhe për këtë arsye kërkon mbrojtje të posaçme sipas frymës së hartimit të Kushtetutës.
Arben Imami e formulonte:
“Ministri është i zgjedhur nga parlamenti dhe jo një nëpunës dosido. Ne duhet t’i sigurojmë të njëjtin imunitet si ministrit, ashtu edhe deputetit.”
Në disa raste, diskutimi shkonte edhe më tej. Krenar Loloçi saktësonte:
“Për ministrat, qoftë ndjekja penale, qoftë masa e arrestit, nuk mund të bëhen pa miratim parlamentar. Në këtë kuptim, imuniteti i ministrit është disi më i fortë, të themi, se ai i deputetit.”
Arben Imami e mbështeste këtë logjikë duke theksuar se ministri, nga natyra e funksionit, përballet me përgjegjësi më të rënda dhe me goditje potencialisht më të shpeshta:
“Ministri përplaset vazhdimisht me situata të ndryshme; ai ka nevojë për një mbrojtje më të madhe.”
Këto pasazhe tregojnë frymën me të cilën u konceptua Kushtetuta: Ministri nuk mund të trajtohet si nëpunës që mund të pezullohet administrativisht. Logjika ishte: Ose Kuvendi i heq imunitetin dhe ministri arrestohet e procedohet, ose imuniteti nuk hiqet dhe ai vijon funksionin.
Askund nuk parashikohet mundësia e pezullimit. Duket se në këtë logjikë është mbështetur edhe ankimimi i qeverisë në Kushtetuese duke argumentuar se ministri nuk mund të pezullohet, pasi pezullimi është një vendim administrativ, ndërkohë që ministri ashtu si deputeti, është i zgjedhur.
Duke parë diskutimet e atëhershme dhe si u miratua draft Kushetuta, e cila kaloi më pas me Referedum, koncepti themelor ishte ky: Ministri është i zgjedhur, jo i emëruar administrativisht, dhe si i tillë, nuk mund të pezullohet.
Ai ose qëndron në detyrë me mbrojtjen që i jep imuniteti, ose Kuvendi e heq atë imunitet dhe procedimi vazhdon pa asnjë pengesë.
E gjithë arkitektura kushtetuese është ndërtuar mbi idenë se një funksionar i zgjedhur nuk pezullohet.
Ai ose ndiqet penalisht me vendim të Kuvendit, ose jo. Zgjidhje të ndërmjetme Kushtetuta nuk ka parashikuar.
Në këtë këndvështrim, mbetet për t’u parë se si Gjykata Kushtetuese do të shprehet në rastin Balluku. Por dokumentet e vitit 1998 tregojnë qartë se hartuesit e Kushtetutës zgjodhën që ministri të mos ishte një hallkë administrative e pastër, që mund të ndëshkohej me mjete administrative si “pezullimi”, por një funksionar i zgjedhur politikisht, i mbrojtur nga i njëjti,madje në disa raste më i fortë, imunitet si një deputet.
Në kohën kur vendi kishte dalë nga një krizë e thellë si ajo e vitit 1997, hartuesit e Kushtetutës zgjodhën një model të qartë perëndimor për ndarjen e pushteteve.
Ky model, i lexuar sot, është një udhërrëfyes i vlefshëm për të kuptuar se si duhet balancuar marrëdhënia mes drejtësisë dhe ekzekutivit, një debat që vazhdon 27 vjet më pas. /skyweb.al
