Arktiku, që dikur përfaqësonte izolim dhe akull të përhershëm, po shndërrohet me shpejtësi në një nga vatrat më të ndjeshme gjeopolitike të globit. Gadishulli rus Kola, i vendosur brenda Rrethit Arktik dhe pranë kufirit me Norvegjinë, strehon sot një nga përqendrimet më të mëdha të arsenalit bërthamor në botë.
Për shkak të pozicionit të tij gjeografik, Arktiku përbën rrugën më të shkurtër për raketat ndërkontinentale, të cilat në rast konflikti do të mund të arrinin qytetet kryesore amerikane nga Rusia në më pak se 20 minuta. Kjo e bën rajonin një element kyç në ekuilibrat strategjikë globalë.
Hapësirat e gjera arktike po përmenden gjithnjë e më shpesh si vija e ardhshme e frontit në rivalitetin mes aleatëve perëndimorë dhe boshtit ruso-kinez. Shtetet e Bashkuara operojnë një sistem të avancuar paralajmërimi të hershëm për sulme raketore në bazën Pituffik në Groenlandë, e cila shërben njëkohësisht si nyje logjistike strategjike për forcat amerikane dhe të NATO-s.
Vija e parë e mbrojtjes
Ndërkohë, Kina po rrit ndjeshëm praninë e saj ushtarake në veriun ekstrem. Anijet luftarake kineze kanë patrulluar prej vitesh pranë Alaskës dhe në vitin 2022 SHBA-të regjistruan një flotë të përbashkët ruso-kineze vetëm 160 kilometra larg territorit amerikan. Në këtë flotë përfshihej edhe shkatërruesi kinez Nanchang, i pajisur me dhjetëra raketa lundrimi dhe hipersonike.
Autoritetet norvegjeze paralajmërojnë se Arktiku nuk mund të konsiderohet më periferi strategjike, por është kthyer në zemrën e mbrojtjes kolektive. “Kjo është linja e parë e mbrojtjes së atdheut të NATO-s – jo vetëm për SHBA-në, por edhe për Londrën, Parisin, Berlinin dhe të gjithë Aleancën,” deklaroi së fundmi ministri norvegjez Tore Sandvik, sipas Financial Times.
Pas përfundimit të Luftës së Ftohtë, shumica e shteteve arktike reduktuan ndjeshëm praninë e tyre ushtarake. Megjithatë, nën drejtimin e Vladimir Putin, Rusia e ka rikthyer Arktikun në qendër të strategjisë së saj. Sot ajo kontrollon rreth gjysmën e territorit tokësor dhe detar të rajonit dhe ka ndërtuar mbi 40 objekte ushtarake përgjatë bregdetit arktik.
Një rol kyç luan Flota Veriore ruse, e bazuar në Gadishullin Kola, e cila operon pjesën më të madhe të nëndetëseve bërthamore të Rusisë.
E ardhmja lidhet me veriun e epërm
Për NATO-n, kalimet strategjike si hendeku GIUK – mes Groenlandës, Islandës dhe Mbretërisë së Bashkuar – si dhe Hendeku i Ariut mes Svalbardit norvegjez dhe Rusisë kontinentale, janë me rëndësi jetike. Norvegjia pretendon se i monitoron këto zona përmes satelitëve, avionëve zbulues, nëndetëseve dhe dronëve, me synimin e parandalimit dhe jo përshkallëzimit të konfliktit.
Zyrtarët e lartë të NATO-s theksojnë se Arktiku nuk është më vetëm një çështje sigurie ushtarake, por lidhet ngushtë edhe me ekonominë, mjedisin dhe ligjin ndërkombëtar.
“Misioni ynë është të ruajmë stabilitetin, lirinë e lundrimit dhe të parandalojmë që ligji i më të fortit të zëvendësojë rregullat ndërkombëtare,” paralajmëroi Admirali Giuseppe Cavo Dragone, duke nënvizuar se e ardhmja e Aleancës është e pandashme nga ajo që ndodh në veriun e epërm.
