Një nga eksperimentet më të famshme shkencore mbi sjelljen sociale, i njohur si “Universe 25”, po rikthehet në vëmendje si një paralajmërim për shoqërinë moderne, ku bollëku material nuk garanton mirëqenie psikologjike dhe sociale.
Eksperimenti u zhvillua nga studiuesi amerikan John B. Calhoun, i cili krijoi një mjedis ideal për minjtë, me ushqim të bollshëm, ujë dhe mungesë të çdo rreziku të jashtëm.
Fillimisht, popullsia u rrit me shpejtësi, por me kalimin e kohës, ndërsa hapësira u mbipopullua, filluan të shfaqen probleme të rënda sociale dhe psikologjike.
Sipas vëzhgimeve, minjtë u bënë më agresivë, humbën rolet sociale, braktisën të vegjlit dhe u izoluan nga njëri-tjetri.
Disa individë u tërhoqën plotësisht nga kontaktet sociale, duke u fokusuar vetëm në funksionet bazë si ushqimi dhe pastrimi.
Popullsia arriti kulmin me rreth 2,200 individë, por më pas filloi një rënie e pakthyeshme.
Riprodhimi u ndal pothuajse plotësisht dhe, në fund, kolonia u zhduk.
Siç e përshkroi vetë Calhoun, minjtë përjetuan “dy vdekje: atë të shpirtit dhe atë të trupit”.
Eksperimenti ngriti një pyetje thelbësore: a mund të çojë një jetë pa mungesa, por edhe pa qëllim, në kolaps social?
Studiuesit theksojnë se edhe pse njerëzit nuk janë minj, fenomenet e izolimit, ankthit dhe humbjes së kuptimit janë gjithnjë e më të dukshme në shoqëritë moderne, sidomos në qytetet e mëdha, ku teknologjia dhe komoditeti nuk arrijnë të kompensojnë mungesën e lidhjeve sociale dhe të qëllimit në jetë.
Në këtë kontekst, eksperimenti lidhet edhe me teoritë e neurologut austriak Viktor Frankl, i cili argumentonte se njeriu mund të përballojë çdo vështirësi nëse ka një qëllim.
Sipas tij, nuk është mungesa materiale ajo që dëmton më shumë, por mungesa e kuptimit.
Mesazhi që del nga “Universe 25” mbetet aktual: një shoqëri me bollëk, por pa role, pa lidhje dhe pa qëllim, rrezikon të humbasë ekuilibrin e saj. Në fund, jo mungesa e burimeve, por mungesa e kuptimit mund të jetë faktori që çon drejt kolapsit. /skyweb.al
