Qeveria ka gjetur një rrugë për të prokuruar të gjitha kontratat publike të teknologjisë së informacionit pa iu nënshtruar ligjit të prokurimeve publike. Me pak fjalë, pa tender. Rruga e ka emrin Albanian Digital Solution, shoqëria publike e krijuar për të zëvendësuar AKSHI-n në ndërtimin dhe mirëmbajtjen e infrastrukturës dixhitale të vendit.
Një vendim i fundit i Këshillit të Ministrave, praktikisht krijon një monopol të përbindshëm kombëtar në fushën e Teknologjisë së Informacionit, i cili do të jetë edhe më keq se AKSHI, pasi nuk do të jetë i detyruar të zhvillojë tendera publikë, por i cakton çmimet sipas kostove që përcakton vet.
Por si do të funksionojë skema?
Të gjitha institucionet e shtetit, që kanë nevojë për ndërtimin e sistemeve të reja dixhitale, mirëmbajtjen apo përmirësimin e atyre ekzistuese, janë të detyruara t’i drejtohen me kërkesë AKSHI-t. Kjo e fundit, shqyrton paraprakisht kërkesën e paraqitur dhe, në bashkëpunim me institucionin kërkues, harton kërkesa teknike dhe funksionale, si dhe miraton termat e referencës ose dokumentin përkatës të specifikimit të shërbimit.
“Pas miratimit të termave të referencës ose të dokumentit përkatës të specifikimit të shërbimit, AKSHI ia përcjell kërkesën dhe dokumentacionin përkatës shoqërisë “Albanian Digital Solution”, sh.a., për vlerësimin e mundësisë së realizimit të shërbimit,” thuhet në vendimin e qeverisë.
Brenda 10 ditëve ADS është e detyruar të kthejë përgjigje nëse e realizon dot apo jo shërbimin e kërkuara. Nëse merr përsipër realizimin e shërbimit, ADS kryen analizën e detajuar të shërbimit, përfshirë koston që institucioni kërkues do të paguajë tek ajo. Pra çmimi nuk përcaktohet me garë, por është vetë ADS si ofruesja e shërbimit, e cila do të caktojë çmimi që do të paguajnë institucionet.
Vendimi i qeverisë, i ndan shërbimet në katër kategori dhe katër nivele kompleksiteti. Për secilin nga to, caktohet një marzh operacional, që ADS mund të ngarkojë mbi koston totale të shërbimit. Këto marzhe variojnë nga 5 për qind deri në 16 për qind, në varësi të kompleksitetit.
Në pamje të parë, mungesa e tenderit duket si e justifikuar për shkak se në finale bëhet gjithmonë fjalë për një shoqëri publike, që do t’i përfitojë paratë, siç është ADS. Por hileja qëndron diku tjetër. Për realizimin e shërbimeve që kërkojnë institucionet e shtetit ADS mund të bashkëpunojë me kompani private dhe mënyra se si ajo i zgjedh kompanitë private është në diskrecionin e saj.
Ky është mekanizmi që shpërndan paranë publike pa tender tek privatët. Ndërkohë që ka dhe një hile tjetër. Aksionet e ADS mund të blihen nga privatët deri në 49 për qind.
Modeli
Nëse ministria e Financave kërkon të përmirësojë sistemin elektronik të thesarit ajo i drejtohet me kërkesë AKSHI-t. Kjo e fundit merr kërkesën dhe në bashkëpunim me ministrinë realizon termat e referencës dhe specifikimet teknike.
Pasi i ka realizuar ato i drejtohet Albanian Digital Solution. është Albanian Digital Solution e cila përcakton se në çfarë kategori bie shërbimi i kërkuar nga ministria e Financave dhe në çfarë niveli kompleksiteti. Mbi këto ndarje, ADS nxjerr koston totale që duhet të paguajë ministria e Financave, përfshirë marzhin përkatës.
Nëse kostoja caktohet 2 milionë euro, atëherë ADS fillon realizimin e projektit dhe nëse do mund të marrë një privat si ortakë në realizimin e këtij shërbimi, të cilin e paguan sipas diskrecionit të saj, pa garë.
Por përveç kësaj, qeveria ka parashikuar se aksionet e ADS mund të tregtohen lirshëm dhe se në të mund të bëhen pronarë deri në 49 për qind edhe privatët. Kjo hap një shteg tjetër të rrezikshëm. Një privat, blen 49 për qind të aksioneve të ADS dhe bëhet kështu monopolisti i tregut të Teknologjisë së Informacionit në vend, duke arkëtuar miliarda para publike pa tendera përmes ADS-së.
Nuk dihet nëse ky lloj modeli ekziston në ndonjë vend tjetër. Por ADS është praktikisht krijimi i një xhepi, i cili nxjerr paratë e buxhetit pa tender dhe pa asnjë kufizim ligjor duke i çuar tek privatët. Një sha, që ka monopolin absolut të tregut, cakton vet çmimet dhe mund të kontraktojë privatë pa tendera. Ky është përbindëshi ADS, më keq edhe se AKSHI./ kapitali.al
