Shtetet e Bashkuara dhe Irani kanë firmosur marrëveshjen kornizë për rihapjen e Ngushticës së Hormuzit dhe rikthimin e negociatave për programin bërthamor iranian, por pyetja kryesore tashmë është: kush doli më i fituar?
Presidenti amerikan Donald Trump e firmosi dokumentin në Versajë, ndërsa presidenti iranian Masoud Pezeshkian e nënshkroi në Teheran. Marrëveshja parashikon hapjen e Hormuzit, heqjen graduale të bllokadës amerikane ndaj porteve iraniane dhe nisjen e një periudhe 60-ditore negociatash.
Në letër, marrëveshja paraqitet si një hap drejt uljes së tensioneve dhe stabilizimit të tregjeve globale të energjisë. Rihapja e Hormuzit pritet të lehtësojë furnizimet me naftë dhe të ulë presionin mbi çmimet e karburanteve.
Por analizat e para sugjerojnë se Teherani mund të ketë siguruar përfitimet më të mëdha. Irani fiton lehtësim të menjëhershëm ekonomik, rikthim të eksporteve të naftës dhe mundësi për zhbllokimin e aseteve të ngrira jashtë vendit.
Sipas draftit të raportuar nga mediat ndërkombëtare, marrëveshja përfshin edhe një fond rindërtimi prej 300 miliardë dollarësh për Iranin, megjithëse mbetet e paqartë se nga do të vijnë këto para.
Pika më e ndjeshme është se marrëveshja nuk duket se prek drejtpërdrejt programin raketor të Iranit apo mbështetjen e tij për grupet aleate në rajon. Edhe çështja bërthamore shtyhet për negociatat e ardhshme, me Teheranin që pranon vetëm hollimin e uraniumit të pasuruar nën mbikëqyrjen e IAEA-s.
Kjo do të thotë se Irani merr përfitime ekonomike tani, ndërsa çështjet më të vështira mbeten për më vonë. Për këtë arsye, disa analistë vlerësojnë se Teherani hyn në tryezën e ardhshme me pozicion më të fortë negociues.
Për Trump, marrëveshja mund të shitet politikisht si sukses: ndalim i përshkallëzimit, rihapje e Hormuzit dhe rikthim i Iranit në negociata. Por sfida për administratën amerikane do të jetë nëse brenda 60 ditëve arrin të sigurojë një marrëveshje më të fortë se ajo e vitit 2015, të cilën Trump vetë e rrëzoi.
Ndërkohë, Izraeli duket pala më e pakënaqur. Tel Avivi nuk ishte pjesë e marrëveshjes dhe në Izrael ajo po shihet si tërheqje nga objektivat fillestare kundër Iranit.
Në fund, marrëveshja ndal përkohësisht krizën, por nuk zgjidh problemet kryesore. SHBA fiton ulje tensioni dhe stabilizim tregjesh; Irani fiton frymëmarrje ekonomike dhe kohë. Fituesi real do të përcaktohet nga ajo që do të ndodhë në 60 ditët e ardhshme.
