Për Lizzy-n, marrëdhëniet dukej se përfundonin gjithmonë në të njëjtën mënyrë.
“Arrija deri në takimin e dytë ose të tretë dhe papritur gjeja diçka që nuk më pëlqente tek ai.”
Sapo marrëdhënia fillonte të bëhej serioze, afërsia që ajo kishte dëshiruar prej kohësh niste t’i dukej e pakëndshme, madje kërcënuese. Dhe ajo tërhiqej.
Për vite me radhë nuk arrinte ta shpjegonte arsyen, derisa u njoh me teorinë e stilit të lidhjes (attachment theory).
Pikërisht përshkrimi i asaj që quhet stili i lidhjes me frikë dhe shmangie (fearful-avoidant) – një nga katër stilet e lidhjes – iu duk jashtëzakonisht i njohur.
Ky stil përshkruan një person që dëshiron afërsi emocionale, por ka frikë se njerëzit e rëndësishëm në jetën e tij do ta refuzojnë ose do ta braktisin.
“Ishte sikur më në fund gjeta pjesën që i mungonte enigmës që për vite po përpiqesha ta zgjidhja,” thotë Lizzy.
Ajo nuk është e vetmja.
Teoria e stilit të lidhjes është bërë jashtëzakonisht popullore.
Në TikTok, videot me etiketën #AttachmentTheory kanë grumbulluar qindra miliona shikime.
Në kulturën popullore, ajo përdoret për të shpjeguar gjithçka – nga marrëdhënia mes Marianne dhe Connell në librin dhe serialin e njohur “Normal People”, deri te tekstet e këngëve të Sam Fender dhe Olivia Dean, përfshirë hitin e tyre që arriti vendin e parë, “Rein Me In”.
“Herën e parë që e dëgjova atë këngë, shpërtheva në lot,” tregon Lizzy.
Sipas saj, kënga shpreh të dyja anët e stilit shmangës të lidhjes: frikën që mund ta bëjë dashurinë të duket e padurueshme dhe konfuzionin që përjeton partneri që mbetet pas.
Cilat janë katër stilet e lidhjes?
Teoria e lidhjes u zhvillua fillimisht në vitet 1950 nga psikiatri britanik John Bowlby. Ajo sugjeron se mënyra se si lidhemi me kujdestarët tanë në fëmijërinë e hershme formëson pritshmëritë tona për marrëdhëniet gjatë gjithë jetës.
Nëse gjatë fëmijërisë keni pasur mbështetje të vazhdueshme dhe të qëndrueshme, ka më shumë gjasa t’i shihni të tjerët si njerëz të besueshëm.
Nëse kujdesi ka qenë i paparashikueshëm ose emocionalisht i ftohtë, mund të zhvilloni mekanizma mbrojtës për t’u mbrojtur nga zhgënjimi apo vuajtja.
Ekzistojnë katër stile të lidhjes: ankthioz, shmangës, me frikë dhe shmangie, dhe i sigurt.
Stili ankthioz lidhet shpesh me frikën nga refuzimi ose braktisja. Personat me këtë stil kërkojnë vazhdimisht siguri dhe konfirmim nga njerëzit e afërt, kanë vetëvlerësim më të ulët dhe janë shumë të ndjeshëm ndaj ndryshimeve në sjelljen e të tjerëve.
Stili shmangës karakterizon njerëzit që i japin përparësi pavarësisë së tyre. Ata e kanë të vështirë të hapen emocionalisht ose të mbështeten te të tjerët. Në mënyrë të pavetëdijshme, intimitetin mund ta perceptojnë si një kërcënim për autonominë e tyre dhe priren të tërhiqen kur marrëdhëniet bëhen shumë të afërta emocionalisht.
Stili me frikë dhe shmangie përshkruan individët që dëshirojnë marrëdhënie të ngushta, por e kanë të vështirë të ndihen të sigurt brenda tyre. Ata mund të kërkojnë afërsi në një moment dhe të largohen në tjetrin.
Stili i sigurt karakterizon njerëzit që ndihen rehat si me afërsinë, ashtu edhe me pavarësinë në marrëdhënie. Ata zakonisht u besojnë të tjerëve, komunikojnë hapur nevojat e tyre dhe kërkojnë mbështetje kur kanë nevojë.
Studimet tregojnë se njerëzit me stil të sigurt lidhjeje priren të kenë rezultate më të mira jo vetëm në marrëdhëniet romantike, por edhe në fusha të tjera të jetës. Ata përballojnë më mirë stresin, e kalojnë më lehtë refuzimin apo humbjet dhe janë kolegë e drejtues më të suksesshëm në vendin e punës.
Ajo që nisi si një teori për të kuptuar marrëdhëniet njerëzore, sot po ndikon gjithnjë e më shumë në mënyrën se si njerëzit i ndërtojnë dhe i menaxhojnë ato.
