Një eklips spektakolar diellor mahniti ata me fat që ndodheshin në Ishullin e Pashkëve në Oqeanin Paqësor në tetor 2024, por tani një pjesë tjetër e botës po përgatitet të dëshmojë këtë fenomen astronomik.
Këtë të mërkurë (12 gusht 2026), Hëna do të kalojë saktësisht midis Diellit dhe Tokës, duke hedhur hijen e saj mbi një brez të ngushtë të planetit. Shumë zona të Grenlandës, Islandës dhe Spanjës veriore do të përjetojnë eklipsin total, ndërsa miliona europianë në Europën Perëndimore do të shohin një eklips të pjesshëm.
Do të duhen rreth 1 orë e 30 minuta që umbra, ose hija e Hënës që bllokon Diellin, të përshkojë rrugën prej 8.260 kilometrash, pjesa më e madhe e së cilës ndodhet mbi Oqeanin Atlantik.
Duke nisur pranë Polit të Veriut, në drejtim të Siberisë në Rusi, hija do të lëvizë më pas drejt jugut. Faza e plotë e eklipsit pritet të zgjasë deri në 2 minuta e 18 sekonda. Errësira e ditës do të përfshijë Gadishullin Iberik, si edhe pjesë të vogla të Grenlandës dhe Islandës.
Ky fenomen i rrallë pritet të tërheqë turma njerëzish që duan të përjetojnë errësirën gjatë ditës, rënien e menjëhershme të temperaturës që shoqëron eklipsin, si dhe momentin kur kafshët dhe zogjtë heshtin, duke e ngatërruar situatën me ardhjen e natës.
Në Londër, Observatori Mbretëror i Greenwich-it do të organizojë një aktivitet për të ndjekur eklipsin nga tarracat e tij dhe do ta transmetojë drejtpërdrejt, nëse kushtet atmosferike e lejojnë, ndërsa Dielli do të mbulohet mbi horizontin e qytetit.
Spanja do të përjetojë eklipsin total – për herë të parë pas më shumë se një shekulli
Në Mbretërinë e Bashkuar, më shumë se 90% e Diellit do të mbulohet nga Hëna në pjesën më të madhe të vendit.
“Ne në Mbretërinë e Bashkuar do të jemi shumë me fat. Do të shohim një eklips të pjesshëm, por do të jetë një eklips shumë i fuqishëm, rreth 90–95%, në varësi të vendndodhjes në Mbretërinë e Bashkuar”, shpjegon Jake Foster, astronom në Observatorin Mbretëror të Greenwich-it.
“Do të ndodhë rreth perëndimit të Diellit. Pra, do të jetë një eklips gjatë ‘orës së artë’, shumë pranë horizontit perëndimor. Nëse dëshironi të shihni eklipsin total, duhet të futeni në brezin e totalitetit. Për këtë duhet të udhëtoni në vende si Grenlanda, Islanda dhe Spanja veriore.
Aty hija e Hënës do të jetë në pikën e saj më të errët dhe do të përjetoni mbulimin 100% të Diellit nga Hëna.”
Një Hënë e re që kalon midis Diellit dhe Tokës njihet si eklips diellor. Kjo ndodh vetëm në raste të rralla, kur Hëna kalon saktësisht midis planetit tonë dhe Diellit.
Edhe pse Dielli është rreth 400 herë më i madh se Hëna, ata duken pothuajse me të njëjtën madhësi në qiell, sepse Dielli ndodhet rreth 400 herë më larg nga Toka sesa Hëna.
Është pikërisht kjo veçori e sistemit diellor që i mundëson Hënës të bllokojë pothuajse plotësisht dritën e Diellit.
Zona ku Hëna hedh hijen e plotë quhet umbra. Ndërsa zona ku Dielli bllokohet vetëm pjesërisht dhe vërehet një eklips i pjesshëm quhet penumbra.
Mund të duhet një pritje shumë e gjatë për të parë një fenomen të tillë: eklipsi i fundit total diellor i Spanjës — duke përjashtuar Ishujt Kanarie — ndodhi vetëm dy ditë para fundosjes së Titanikut, në vitin 1912.
Totaliteti maksimal do të ndodhë në brigjet perëndimore të Islandës. Në momentin kur eklipsi të arrijë në një pjesë të vogël të Portugalisë dhe më pas në Spanjë, ku priten turma të mëdha, totaliteti do të ketë rënë në rreth një minutë. Fenomeni do të përfundojë në Detin Mesdhe.
“Për të parë një eklips total diellor nga i njëjti vend më shumë se një herë, mund të duhet të presësh mbi 200 vjet. Eklipset e pjesshme mund të jenë disi më të shpeshta. Por edhe ato, nëse flasim për një vend ose rajon të caktuar, mund të jenë shumë të rralla”, thotë Foster.
Syzet për eklipsin janë thelbësore
Për të vëzhguar fenomenin, shikuesit kanë nevojë për një pajisje të thjeshtë, por thelbësore: syze speciale për eklipsin diellor.
Pa to, shikimi drejtpërdrejt në Diell — edhe nëse mbetet vetëm një pjesë shumë e vogël e dritës — mund të dëmtojë sytë.
“Mënyra më e sigurt për ta parë drejtpërdrejt eklipsin është përdorimi i syzeve për eklipsin. Ato kanë lente speciale që bllokojnë 99,9999% të dritës së Diellit, duke e bërë shikimin drejtpërdrejt të sigurt. Duhet të siguroheni që janë të certifikuara sipas standardit ISO dhe kanë kaluar testet rigoroze të sigurisë. Nëse janë të sigurta për përdorim, mund ta shikoni drejtpërdrejt Diellin gjatë eklipsit”, thotë Foster.
Në të gjithë Europën, dyqanet e astronomisë po përjetojnë një kërkesë të madhe në momentet e fundit për pajisje të certifikuara vëzhgimi. Në një dyqan të specializuar në Paris, klientët pritën më shumë se dy orë për të blerë syze për eklipsin dhe dylbi.
“Dy orë! Dy orë për një palë syze,” tha të hënën 27-vjeçari Simon Noé, i cili punon në kërkimin për videolojërat.
“Por për mua eklipsi është diçka e madhe. Kur isha fëmijë, mbaj mend që mendoja: ‘Çfarë? Nuk do të ketë një eklips tjetër deri në vitin 2026?’ Viti 2026 dukej aq larg. Kështu që kjo është edhe një mënyrë për të bërë të lumtur fëmijën që kam ende brenda vetes”, shtoi ai.
Dy teleskopë hapësinorë të Agjencisë Hapësinore Europiane (ESA) do të vëzhgojnë Diellin gjatë eklipsit dhe koronën e tij, atmosferën e jashtme.
Proba-3, dyshja e satelitëve të ESA-s që krijojnë artificialisht një eklips diellor, nuk do të jetë në pozicionin ideal, por do të përpiqet të realizojë disa pamje para dhe pas fenomenit.
“Eklipset diellore janë ende jashtëzakonisht emocionuese, edhe nëse ke parë disa prej tyre. Është vërtet një ngjarje që duhet ta përjetosh të paktën një herë në jetë dhe nuk ka kufi se sa herë mund ta përjetosh një ngjarje të tillë”, përfundon Foster.
/skyweb.al
