Një ndryshim i propozuar në legjislacionin për pronat pritet të lehtësojë shitblerjet, por njëkohësisht ngre pikëpyetje të forta për sigurinë e blerësve në një treg të mbushur me regjistrime problematike, mbivendosje dhe konflikte pronësie.
Projektligji i ri për Agjencinë Shtetërore të Pronës parashikon se, pasi një pasuri të jetë regjistruar dhe pajisur me certifikatë, origjina e saj nuk do të verifikohet përsëri nga Kadastra gjatë shitjeve, dhurimeve apo transaksioneve të tjera.
“Pasuria që është certifikuar nga Drejtoria Vendore nuk është objekt verifikimi të origjinës së pronës, kur mbi pronën kryhen transaksione të tjera”, përcakton drafti.
Në praktikë, nëse një pronë shitet disa herë, Kadastra nuk do të rikthehet në çdo transaksion te i gjithë zinxhiri i dokumenteve për të kontrolluar mënyrën se si është krijuar fillimisht pronësia.
Ndryshimi synon të shpejtojë procedurat, të ulë ngarkesën administrative dhe t’i japë certifikatës një peshë më të madhe si dokumenti kryesor mbi të cilin mbështetet tregu i pasurive të paluajtshme.
Skyweb.al ka raportuar gjerësisht për paketën e re ligjore për pronat. Nga konsultimet me ekspertë të fushës dhe agjentë të pasurive të paluajtshme rezulton se ndryshimi sjell lehtësi të dukshme, por edhe rreziqe që lidhen veçanërisht me cilësinë e regjistrimeve ekzistuese.
Për qytetarët, noterët, agjencitë dhe bankat, mosrikontrollimi i historikut mund të përkthehet në shitje më të shpejta, më pak dokumente dhe më pak vonesa në Kadastër. Blerësi do të mbështetet kryesisht te certifikata, kartela dhe harta kadastrale.
Por kjo lehtësi e vendos të gjithë peshën mbi kontrollin fillestar. Nëse një titull i paligjshëm, një dokument problematik apo një regjistrim i pasaktë kalon filtrin e parë dhe pajiset me certifikatë, origjina e tij nuk do të rihapet gjatë transaksioneve të ardhshme.
Prona mund të shitet, rishitet ose të vendoset si garanci për kredi, ndërsa problemi mund të zbulohet vetëm vite më vonë, kur në konflikt janë përfshirë disa pronarë, një bankë apo persona të tjerë që kanë vepruar duke iu besuar regjistrit shtetëror.
Projektligji parashikon se certifikata duhet të mbështetet në një dokument ligjor që provon krijimin e së drejtës së pronësisë. Nëse ky dokument mungon, certifikata konsiderohet absolutisht e pavlefshme.
Pra, regjistrimi nuk e bën automatikisht të ligjshme një pronë të përfituar në mënyrë të paligjshme. Problemi është se si do të zbulohet parregullsia pasi origjina të mos kontrollohet më gjatë transaksioneve të mëvonshme.
Ndryshimet paralele të propozuara në ligjin për proceset kalimtare të pronësisë parashikojnë se ASHK-ja mund ta anulojë administrativisht një akt të paligjshëm kur prona vazhdon të jetë në emër të përfituesit fillestar dhe respektohen afatet ligjore.
Por kur prona u është kaluar personave të tretë, vendimi i Kadastrës nuk mund të prodhojë pasoja pa u shqyrtuar çështja nga gjykata dhe pa marrë një vendim të formës së prerë.
Kjo mund ta vendosë blerësin përballë një procesi të gjatë gjyqësor, megjithëse ai e ka blerë pronën duke u mbështetur te certifikata e lëshuar nga vetë shteti.
Edhe më e paqartë është situata e pronave të hipotekuara. Hipoteka nuk e pastron origjinën e paligjshme të pronës, por drafti nuk sqaron shprehimisht çfarë ndodh me bankën dhe kredimarrësin nëse certifikata që ka shërbyer si bazë për kredinë shpallet më pas e pavlefshme.
Nuk përcaktohet qartë nëse banka e humbet garancinë, nëse kredimarrësi vazhdon të mbajë i vetëm detyrimin apo nëse lind përgjegjësi për institucionin që ka certifikuar pronën.
Ndryshimi përpiqet të vendosë siguri dhe shpejtësi në tregun e pronave, por në kushtet shqiptare rrezikon gjithashtu ta zhvendosë barrën e gabimeve të Kadastrës te qytetari që blen duke besuar te dokumentet shtetërore.
Pyetja që mbetet pa përgjigje është thelbësore: nëse shteti nuk e rikontrollon origjinën dhe certifikata rezulton më vonë e pavlefshme, kush do të mbajë përgjegjësi dhe mbi të gjitha, si do të zgjidhet problemi?! /skyweb.al
