Inteligjenca Artificiale është kthyer në shqetësimin më të madh për stabilitetin e sistemit financiar amerikan, ndërsa investimet masive në këtë sektor dhe rritja e shpejtë e borxheve po ngrenë pikëpyetje mbi qëndrueshmërinë e tregjeve.
Sipas raportit më të fundit të Stabilitetit Financiar, të publikuar më 13 nëntor nga Rezerva Federale Amerikane (FED), 87% e përfaqësuesve të tregjeve financiare të anketuar e konsiderojnë Inteligjencën Artificiale një burim të rëndësishëm rreziku për sistemin financiar.
Kjo përqindje është rritur ndjeshëm krahasuar me muajin maj, kur vetëm 50% e të anketuarve e kishin identifikuar këtë sektor si shqetësim.
Sipas Reuters, rreziqet lidhen kryesisht me investimet gjigante në teknologjinë AI, mënyrat komplekse të financimit të projekteve, sulmet kibernetike dhe mundësinë që fitimet e kompanive teknologjike të mos përmbushin pritshmëritë e investitorëve.
Një zhvillim i tillë mund të shkaktojë rënie të forta në bursë dhe të përhapë pasigurinë edhe në sektorë të tjerë të ekonomisë.
680 miliardë dollarë borxhe të reja për Inteligjencën Artificiale
Një nga gjetjet më shqetësuese të raportit lidhet me rritjen e jashtëzakonshme të financimit për ndërtimin e qendrave të të dhënave dhe infrastrukturës së nevojshme për funksionimin e sistemeve të Inteligjencës Artificiale.
Sipas FED-it, emetimi i borxhit për infrastrukturën e avancuar kompjuterike kishte arritur në 680 miliardë dollarë deri në tetor 2026, rreth pesë herë më shumë se shuma e emetuar gjatë gjithë vitit 2023.
Kjo kategori përfaqëson tashmë pothuajse një të tretën e të gjithë emetimit të borxhit korporativ me cilësi investimi nga kompanitë jofinanciare, nga më pak se 6% që ishte tre vite më parë.
Por ekspozimi financiar mund të jetë shumë më i madh.
Raporti vlerëson se borxhet, garancitë dhe kontratat e qirasë që ende nuk kanë hyrë në fuqi, të lidhura me infrastrukturën e Inteligjencës Artificiale, mund të tejkalojnë së bashku 3 trilionë dollarë.
FED paralajmëron se shumë prej këtyre investimeve mbështeten në marrëveshje komplekse ndërmjet kompanive të mëdha teknologjike, institucioneve financiare, investitorëve privatë dhe subjekteve të krijuara posaçërisht për financimin e projekteve.
Përmes kontratave afatgjata, garancive dhe pjesëmarrjes në kapital, kompanitë e mëdha mund të marrin përsipër rreziqe që nuk pasqyrohen plotësisht në bilancet e tyre financiare.
Kjo krijon mundësinë që ekspozimi real ndaj një krize të jetë shumë më i madh sesa tregojnë detyrimet e raportuara.
FED e krahason situatën me bumin teknologjik të viteve ’90
Rezerva Federale e krahason valën aktuale të investimeve në Inteligjencën Artificiale me zhvillimin masiv të infrastrukturës së telekomunikacionit dhe internetit në fund të viteve 1990.
Në atë periudhë, pritshmëritë e larta për ekonominë digjitale nxitën investime gjigante, përpara se shumë kompani teknologjike të përballeshin me rënie të forta të vlerës së tyre në treg.
Sipas FED-it, cikli aktual i investimeve në AI mund të tejkalojë edhe përmasat e asaj periudhe.
Megjithatë, raporti nuk parashikon domosdoshmërisht një krizë të ngjashme, por paralajmëron se lidhjet komplekse financiare ndërmjet kompanive dhe kreditorëve kërkojnë mbikëqyrje të kujdesshme.
Rreziku i përhapjes së krizës në gjithë ekonominë
Përveç Inteligjencës Artificiale, 52% e të anketuarve shprehën shqetësim për një korrigjim të fortë të çmimeve të aktiveve financiare, 48% për rritjen e normave afatgjata të interesit dhe 43% për sulmet kibernetike.
Po ashtu, 43% identifikuan si rrezik qëndrueshmërinë e borxhit publik.
FED konstaton se vlerësimet e shumë aktiveve financiare mbeten të larta, pjesërisht për shkak të entuziazmit të investitorëve ndaj Inteligjencës Artificiale.
Nëse fitimet e kompanive të këtij sektori ngadalësohen papritur, pasojat mund të përfshijnë rënie të tregjeve financiare, shtrëngim të kushteve të kreditimit dhe reduktim të investimeve.
Situata mund të rëndohet edhe nga niveli i lartë i huamarrjes në disa segmente të sistemit financiar.
Sipas raportit, përdorimi i levës financiare nga fondet spekulative, veçanërisht ato më të mëdha, ndodhet në nivelet më të larta të regjistruara që prej vitit 2013.
Ndërkohë, investimet në Inteligjencën Artificiale kanë qenë një nga motorët kryesorë të rritjes ekonomike amerikane gjatë vitit 2026, duke e bërë sektorin gjithnjë e më të rëndësishëm për ekonominë.
Pikërisht kjo varësi në rritje përbën edhe një burim rreziku: një goditje e fortë ndaj kompanive të AI mund të transmetohet përmes tregjeve financiare, kreditimit dhe investimeve në pjesën tjetër të ekonomisë.
Raporti nuk konstaton se një krizë financiare është e pashmangshme, por tregon se Inteligjenca Artificiale, krahas potencialit për zhvillim ekonomik, është kthyer edhe në një burim të rëndësishëm cenueshmërie për sistemin financiar. /skyweb.al
