Vilant Xhori
Ideja për ta parë Edi Rama si një lloj “Josip Broz Tito i epokës së globalizimit” tingëllon në fillim si një krahasim i guximshëm, ndoshta edhe i tepruar.
Por, si çdo analogji politike që ia vlen të eksplorohet, ajo nuk kërkon domosdoshmërisht barazi të plotë. Thjesht mjafton që të hapë një kënd të ri shikimi mbi mënyrën se si një lider i një vendi të vogël lëviz në një botë gjithnjë e më komplekse.
Që në fillim duam të sqarojmë se në thelb të këtij krahasimi qëndron vetëm ideja e fleksibilitetit diplomatik. Gjatë Luftës së Ftohtë, Tito ndërtoi një profil unik ndërkombëtar duke refuzuar të rreshtohej plotësisht me njërin nga dy blloqet. Përmes Lëvizjes së të Painkuadruarve, ai krijoi një hapësirë të tretë, ku vendet që nuk donin të ishin satelite të fuqive të mëdha mund të afirmonin njëfarë autonomie. Ishte një strategji e lindur nga nevoja, por Tito kishte meritën për ta kthyer në identitet politik.
Sot, natyrisht, bota nuk është më ajo e ndarjes së hekurt mes Lindjes dhe Perëndimit. Globalizimi ka krijuar një terren ku kufijtë ideologjikë janë më të paqartë dhe interesat shpesh tejkalojnë ndasitë klasike. Pikërisht në këtë terren lëviz Rama. Në një hark të shkurtër kohor, ai mund të shfaqet në takime me liderë që përfaqësojnë spektra të ndryshëm politikë dhe gjeopolitikë. Ai takohet miqsisht me konservatorë si Benjamin Netanyahu dhe Giorgia Meloni, por po kaq miqsisht me kryeministrin spanjoll Pedro Sánchez dhe shumë liberal të tjerë. Për një vëzhgues sipërfaqësor, kjo mund të duket si një lëvizje pa bosht ideologjik. Por, një vëzhgues më i thellë mund të evidentojë elementë të një pragmatizmi të rafinuar.
Ndryshe nga Tito, Rama nuk operon në një sistem ku zgjedhja e aleancave është çështje ekzistenciale dhe drejton një vend me peshë shuë më të vogël se ish-Jugosllavia e Titos. Shqipëria është pjesë e strukturave perëndimore, anëtare e NATO-s dhe aspiron integrimin në Bashkimin Europian. Pra, korniza strategjike është e qartë. Por, brenda kësaj kornize ekziston hapësirë për manovrim dhe pikërisht këtu shfaqet stili i tij politik.
Në këtë kuptim, krahasimi me Titon mund të funksionojë thjesht si metaforë, por jo si ekuivalencë. Kjo sepse Tito ishte arkitekt i një rruge të tretë në një botë të ndarë. Rama është navigues në një botë ku rrugët janë të shumta, por ai mbetet i qartë në destinacionin pro Evropian. Pra, ndërsa Tito ndërtoi një lëvizje globale, Rama menaxhon dhe prezanton një profil kombëtar brenda një sistemi ndërkombëtar tashmë të konsoliduar.
Megjithatë, ka diçka që i bashkon dhe kjo është aftësia për të kuptuar se madhësia e një vendi nuk përcakton domosdoshmërisht peshën e tij në diplomaci. Në një epokë ku vëmendja është kapital politik, prania aktive në skenën ndërkombëtare bëhet instrument për të tejkaluar kufizimet strukturore. Rama e ka kuptuar këtë dhe e shfrytëzon me një lloj natyrshmërie që shpesh e vendos Shqipërinë në qendër të bisedave që, në të kaluarën, as që mund të mendoheshin.
Por ky stil ka edhe rreziqet e veta. Fleksibiliteti mund të interpretohet si mungesë qëndrueshmërie, ndërsa hapja ndaj të gjithëve mund të shihet si mungesë prioritetesh të qarta. Në mungesë të një kornize të forte ideologjike, si ajo që kishte Tito, çdo lëvizje duhet të justifikohet përmes rezultateve konkrete dhe perceptimit publik. Pra, ndryshe nga Tito, i cili kishte luksin e një ideologjie që e mbështeste, Rama operon në një realitet ku çdo lëvizje duhet të justifikohet në mënyrë pragmatike. Por, deri tani, balanca është mbajtur. Shqipëria nuk është thjesht pjesëmarrëse. Është gjithnjë e më shumë prezente. Dhe kjo jep një shenjë pozitive për drejtimin e diplomacisë së saj.
Në fund, balancimi mbetet art. Ndoshta krahasimi më i drejtë nuk është mes dy figurave, por mes dy mënyrave për të qenë relevant në kohë të ndryshme. Tito ishte produkt i një epoke të ndarjeve të mëdha. Pra, Josip Broz Tito e përdori balancimin për të krijuar një rrugë të tretë në një botë të ndarë. Ndërsa Rama është produkt i një epoke të ndërlidhjeve të mëdha. Edi Rama e përdor blancimin për të forcuar pozicionin e një vendi të vogël në një botë të ndërlidhur. Ngjashmëritë ekzistojnë. Dallimet janë thelbësore. Dhe ndoshta kjo është më e rëndësishmja: jo të gjejmë një “Tito të ri”, por të kuptojmë si ndryshon arti i balancimit nga një epokë në tjetrën.
