Në një fabrikë gjigante, e rrethuar nga male të mbuluara me borë, një ashensor ul trupat prej çeliku të makinave në fillim të linjës së montimit. Ato sapo janë salduar nga robotë, gjithsej 690 të tillë punojnë në këtë fabrikë.
Më pas, një “ushtri” punëtorësh me pantallona të kuqe dhe bluza të bardha i shndërrojnë këto skelete metalike në automjete të përfunduara. Çdo minutë, një makinë del nga fundi i linjës së prodhimit, duke ndezur dritat e saj.
Kjo është fabrika evropiane e kompanisë koreane Kia, e vendosur pranë qytetit Zhilina, në veri të Sllovakisë. Sipas Kia-s, investimi total këtu arrin në 2.5 miliardë euro.
Sllovakia është shndërruar në një qendër të rëndësishme të industrisë automobilistike evropiane. Përveç Kia-s, në vend prodhojnë makina edhe Volkswagen, Stellantis (ish Peugeot-Citroën, Fiat dhe Chrysler), Jaguar Land Rover, ndërsa Volvo pritet të hapë një fabrikë për makina elektrike në vitin 2027.
Me një popullsi prej vetëm 5.4 milionë banorësh, Sllovakia prodhon afro një milion makina në vit, më shumë makina për frymë se çdo vend tjetër në botë.
“Që fëmijë, makinat kanë qenë pasioni im”, thotë Marcel Pukhon, 48 vjeç, punëtor në linjën e montimit dhe një nga 3 mijë e 700 të punësuarit në fabrikën e Kia-s. “Tani jam pjesë e ekipit dhe i prodhoj vetë makinat, është puna e ëndrrave.”
Pukhon ka jetuar më parë në Irlandën e Veriut dhe në Angli, përpara se të kthehej në vendlindje për të punuar në këtë fabrikë. Në një tjetër seksion të linjës së prodhimit, Simona Krnova, 23 vjeç, punon në izolimin e dyerve. Ajo ka studiuar biznes, por pranon se kjo nuk është puna e saj e ëndrrave. Megjithatë, ka edhe anë pozitive.
“Gjysma e familjes sime punon këtu, ndaj desha ta provoja. Më pëlqejnë njerëzit”, thotë ajo. Simona fiton rreth 1 mijë e 300 euro në muaj, një pagë që e konsideron të mirë krahasuar me kompani të tjera. Sipas Kia-s, paga mesatare në fabrikë është rreth 2 mijë e 400 euro në muaj.
Kjo shifër është dukshëm më e lartë se paga mesatare mujore në Sllovaki, e cila në vitin 2023 ishte 1 mijë e 403 euro, por mbetet shumë më e ulët se mesatarja e Bashkimit Evropian, që arrin në 3 mijë e 417 euro.
Punëtorët shprehen krenarë për rolin e industrisë automobilistike në vend.
“Prodhimi i makinave këtu mbështet shoqërinë tonë”, thotë Simona. Pothuajse të gjithë punonjësit e fabrikës janë sllovakë, prania koreane kufizohet kryesisht në disa dhjetëra drejtues të lartë që jetojnë në një zonë të mbyllur pranë fabrikës.
Pas rënies së regjimit komunist në vitin 1989 dhe Revolucionit të Kadifenjtë, industria automobilistike sllovake nisi një transformim të thellë. Në vitin 1991, Volkswagen filloi investimet në prodhuesin çek Skoda, duke e marrë plotësisht nën kontroll në vitin 2000. Investime të ngjashme pasuan edhe nga prodhues të tjerë perëndimorë dhe aziatikë.
Eksperti i industrisë automobilistike, Peter Prokop, thotë se në atë periudhë kostoja e punës në Sllovaki ishte vetëm 20% e asaj në Gjermani. Edhe sot, sipas tij, vendi ruan avantazh konkurrues.
“Pagat janë rreth 60% e atyre në Evropën Perëndimore, por produktiviteti është i lartë. Kjo e bën Sllovakinë shumë konkurruese”, thotë Prokop.
Një tjetër avantazh është pozicioni gjeografik. “Sllovakia ndodhet në zemër të Evropës dhe është shumë mirë e lidhur me tregjet kryesore”, thotë drejtori ekzekutiv i Kia Europe, Marc Hedrich. Mbretëria e Bashkuar është tregu më i madh për makinat e prodhuara këtu, e ndjekur nga Spanja, Italia dhe Gjermania.
Energjia me emetime të ulëta të karbonit, nga hidrocentralet dhe centralet bërthamore, si dhe përdorimi në rritje i burimeve të rinovueshme, e bën prodhimin e makinave elektrike në Sllovaki më të favorshëm për subvencione shtetërore në tregje si Britania e Madhe.
Qeveria sllovake ofron stimuj financiarë për prodhuesit e makinave, për shkak të përfitimeve të mëdha ekonomike. Sipas kryetarit të bashkisë së Zhilinës, Peter Fiabane, investimi i Kia-s ka ulur ndjeshëm papunësinë dhe ka forcuar ekonominë e rajonit.
“Sot, mbi 20 mijë persona janë të punësuar drejtpërdrejt nga Kia dhe kompanitë e lidhura me të”, thotë ai.
Industria automobilistike mbështetet gjithashtu nga arsimi teknik. Në shkollën teknike të Zhilinës, 100 nxënës ndjekin një program dual të mbështetur nga Kia, ndërsa rreth 400 të diplomuar nga Universiteti i Zhilinës punësohen çdo vit në sektorin automobilistik.
Ndërkohë, edhe vende të tjera të ish-bllokut lindor po tërheqin investime të ngjashme. Hyundai, Toyota dhe Volkswagen prodhojnë në Çeki; Toyota, Stellantis dhe VW në Poloni; ndërsa Audi, Mercedes-Benz dhe Suzuki në Hungari. Prodhues si Ford dhe Renault kanë fabrika në Rumani dhe Serbi.
Të gjitha këto vende tërheqin prodhuesit e mëdhenj për të njëjtat arsye, paga më të ulëta, traditë industriale dhe fuqi punëtore të kualifikuar./BBC
