Migrena nuk është thjesht një dhimbje koke e fortë, por një çrregullim kompleks neurologjik që prek mbi 1.2 miliardë njerëz në mbarë botën dhe renditet si shkaku i dytë kryesor i paaftësisë globale.
Sipas një artikulli të BBC-së, mënyra se si shkenca e kupton migrenën po ndryshon ndjeshëm. Ajo që për dekada është konsideruar si “shkak”, sot shihet gjithnjë e më tepër si një “shenjë e hershme” e sulmit. Historikisht, migrena është trajtuar me paragjykime, veçanërisht ndaj grave, të cilat përbëjnë rreth 75% të të prekurve. Studiuesit theksojnë se kjo stigmë ka ndikuar drejtpërdrejt në mungesën e investimeve serioze në kërkime shkencore.
“Është një nga çrregullimet neurologjike më pak të kuptuara”, shprehet për BBC Gregory Dussor, profesor i shkencave të trurit në Universitetin e Teksasit.
Pasojat e migrenës shkojnë përtej shëndetit individual. Vetëm në Mbretërinë e Bashkuar, ajo i kushton ekonomisë rreth 12 miliardë paund në vit, për shkak të mungesave në punë, rënies së produktivitetit dhe pensionimit të parakohshëm.
Shkaktarë apo sinjale paralajmëruese?
Faktorë si mungesa e gjumit, stresi, ushqime të caktuara apo drita e fortë janë përmendur prej kohësh si “shkaktarë” të migrenës. Megjithatë, studimet e fundit sugjerojnë se shumë prej tyre mund të jenë sinjale biologjike që paralajmërojnë sulmin, jo shkaqe të drejtpërdrejta.
Sipas neurologut Peter Goadsby nga King’s College London, ndjeshmëria ndaj dritës, aromave apo zhurmave mund të shfaqet përpara fillimit të migrenës, duke bërë që pacientët t’i interpretojnë gabimisht si shkaktarë.
Gjenetika dhe aktiviteti i trurit
Studimet mbi binjakët tregojnë se 30–60% e rrezikut për migrenë është i trashëgueshëm. Gjenet e lidhura me këtë çrregullim ndikojnë jo vetëm në sistemin nervor, por edhe në funksionimin e enëve të gjakut, si dhe në sëmundje si depresioni dhe diabeti.
Një teori kryesore shkencore është ajo e “valës elektrike jonormale” në tru, e njohur si cortical spreading depression. Kjo valë, e vëzhguar së fundmi në kohë reale te një paciente, përhapet në tru dhe shpjegon simptoma si aura, lodhja, mjegulla mendore dhe ndjeshmëria shqisore.
Për një kohë të gjatë, migrena është lidhur drejtpërdrejt me zgjerimin e enëve të gjakut. Sot, shkencëtarët janë më të kujdesshëm: enët e gjakut janë të përfshira, por nuk konsiderohen më shkaku kryesor, pasi ato mund të reagojnë ndaj sinjaleve që vijnë nga truri ose sistemi imunitar.
Një drejtim i ri kërkimi
Vëmendja e studiuesve po përqendrohet gjithnjë e më shumë te meningjet – membranat që rrethojnë trurin. Këto përmbajnë qeliza imunitare që, kur aktivizohen në mënyrë të tepruar, mund të shkaktojnë inflamacion dhe dhimbje. Kjo mund të shpjegojë lidhjen e migrenës me alergjitë, ndryshimet hormonale dhe lehtësimin e dhimbjes përmes kompresave të ftohta ose të ngrohta.
Molekula që ndryshoi trajtimin: CGRP
Një nga zbulimet më të rëndësishme ka qenë identifikimi i CGRP-ve (calcitonin gene-related peptides), molekula që gjenden në nivele të larta te personat me migrenë. Ky zbulim ka hapur rrugën për barna të reja parandaluese.
Sipas një studimi, 70% e pacientëve që ndoqën terapi me CGRP për një vit përjetuan ulje të ndjeshme të shpeshtësisë së sulmeve, ndërsa rreth 23% nuk raportuan më migrena.
Ekspertët theksojnë se migrena nuk ka një shkak të vetëm. “Çdo pacient ka një ‘koktej’ faktorësh biologjikë”, shpjegon për BBC Amynah Pradhan, drejtoreshë e Qendrës për Farmakologji Klinike në Universitetin e Uashingtonit.
Edhe pse ende nuk ekziston një zgjidhje universale, përparimet shkencore po çojnë drejt trajtimeve më të personalizuara dhe më efektive për pacientët me migrenë.
