Një nismë e re ligjore synon të rishikojë mënyrën se si ndahen të ardhurat nga shfrytëzimi i pasurive minerare dhe hidrokarbure, duke zhvendosur një pjesë më të madhe të përfitimeve drejt pushtetit vendor.
Projektligji i depozituar për shqyrtim në Kuvend parashikon ndryshime në ligjin “Për taksat kombëtare”, me theks forcimin e rolit financiar të bashkive ku zhvillohen aktivitetet nxjerrëse. Në thelb të propozimit është rritja e ndjeshme e përqindjes së rentës minerare që u transferohet njësive të qeverisjes vendore.
Sipas draftit, një e katërta e të ardhurave të mbledhura nga renta minerare, përfshirë naftën dhe gazin, do të kalojë drejtpërdrejt në buxhetet e bashkive përkatëse. Fondet do të përdoren vetëm për investime publike, me synim përmirësimin e infrastrukturës dhe kushteve të jetesës në zonat që preken nga veprimtaritë nxjerrëse.
Në relacion shpjegohet se skema aktuale, ku vetëm 5 përqind e rentës u shpërndahet njësive vendore, nuk reflekton barrën reale që mbajnë komunitetet lokale. Banorët e këtyre zonave përballen me pasoja të drejtpërdrejta dhe të tërthorta, nga amortizimi i rrugëve dhe sistemeve të vaditjes, deri te ndikimi negativ në tokën bujqësore dhe cilësinë e prodhimeve.
Drafti argumenton se praktikat ndërkombëtare e trajtojnë rentën minerare si një instrument kompensimi për komunitetet e prekura, duke e lidhur shpërndarjen e saj me faktorë si numri i popullsisë dhe shtrirja territoriale. Në shumë vende, pesha kryesore i jepet popullsisë, ndërsa një pjesë më e vogël ndahet sipas sipërfaqes, me synim zbutjen e kostove sociale, ekonomike dhe mjedisore të industrive nxjerrëse.
Në rastin e Shqipërisë, propozimi synon të gjejë një ekuilibër mes nevojës për të forcuar autonominë financiare të bashkive dhe ruajtjes së stabilitetit të financave publike. Rritja e përqindjes së rentës për pushtetin vendor do të ulë të ardhurat që shkojnë në buxhetin qendror, por sipas vlerësimit të bërë, ndikimi në qëndrueshmërinë fiskale të shtetit do të jetë i kufizuar.
Nga ana tjetër, bashkitë do të përfitojnë burime më të qëndrueshme për të përballuar pasojat e shfrytëzimit minerar dhe për të investuar drejtpërdrejt në komunitetet lokale, duke rritur kapacitetet e tyre financiare dhe rolin në zhvillimin territorial. /skyweb.al
