Mëlçia është një nga organet më jetike të trupit të njeriut: ajo filtron gjakun, metabolizon lëndët ushqyese, neutralizon toksinat dhe rregullon metabolizmin e yndyrave dhe sheqernave, por kur dëmtohet rrallëherë jep dhimbje, sidomos në fazat e hershme, ndaj shpesh neglizhohet. Pikërisht për këtë arsye meriton më shumë vëmendje, veçanërisht kur bëhet fjalë për mëlçinë e dhjamosur, sëmundjen më të përhapur të mëlçisë në botë, e cila për një kohë të gjatë është konsideruar e padëmshme, por sot dihet se te një pjesë e konsiderueshme e pacientëve mund të përparojë drejt formave serioze. Aktualisht kjo gjendje njihet si sëmundja e mëlçisë steatozike e shoqëruar me disfunksion metabolik (MASLD), një term që pasqyron më qartë shkaqet dhe rreziqet e saj.
MASLD karakterizohet nga grumbullimi i tepërt i yndyrës në qelizat e mëlçisë, i shoqëruar me çrregullime metabolike, dhe diagnostikohet kur, përveç steatozës hepatike, është i pranishëm të paktën një faktor rreziku kardiometabolik si mbipesha ose obeziteti abdominal, diabeti apo prediabeti, tensioni i lartë i gjakut, si edhe nivelet e larta të kolesterolit ose triglicerideve. Sindroma metabolike, e cila përfshin kombinimin e disa prej këtyre çrregullimeve, është shumë e përhapur: në Itali prek mbi 20% të popullsisë adulte dhe mbi 40% pas moshës 60 vjeç, duke rritur ndjeshëm rrezikun për sëmundje kardiovaskulare, vdekje të parakohshme dhe zhvillim të diabetit të tipit 2.
Në shkallë globale, 30–40% e të rriturve vuajnë nga mëlçia e dhjamosur; rreth 80% e pacientëve me MASLD janë mbipeshë ose obezë, 60–70% kanë dislipidemi, 50% hipertension dhe rreth 60% prediabet ose diabet. Sëmundja zhvillohet kur mëlçia përballet me një sasi yndyrash më të madhe sesa mund të përpunojë, si pasojë e marrjes së lartë të acideve yndyrore nga ushqimi dhe indi dhjamor, si edhe nga konsumimi i tepruar i sheqernave, veçanërisht glukozës dhe fruktozës që gjenden në pijet e ëmbla dhe ushqimet ultra të përpunuara; këto sheqerna shndërrohen në yndyrë përmes procesit të lipogjenezës de novo, duke rritur depozitimin e saj në qelizat e mëlçisë.
Në shumicën e rasteve MASLD është asimptomatike, megjithëse disa pacientë mund të ndjejnë lodhje, plogështi ose shqetësim në anën e djathtë të barkut, dhe rreth gjysma paraqesin zmadhim të mëlçisë.
Rreziku kryesor qëndron në përparimin e heshtur të sëmundjes, pasi 15–40% e pacientëve mund të zhvillojnë MASH, një formë më të rëndë e shoqëruar me inflamacion, fibrozë, cirrozë dhe rritje të rrezikut për kancer të mëlçisë. Sipas specialistëve, humbja e 7–10% të peshës trupore përmirëson steatozën në më shumë se gjysmën e rasteve, ndërsa një rënie mbi 10% mund të çojë në përmirësim të ndjeshëm të MASH dhe fibrozës.
Trajtimi bazohet kryesisht në ndryshime të stilit të jetesës, duke përfshirë dietën mesdhetare, kufizimin e ushqimeve të përpunuara, sheqernave dhe alkoolit, si edhe aktivitet fizik të rregullt, rreth 150 minuta ushtrime të moderuara në javë. Menaxhimi i obezitetit, diabetit, kolesterolit dhe tensionit të lartë është thelbësor, pasi shkaku kryesor i vdekjes te pacientët me MASLD janë sëmundjet kardiovaskulare, ndërkohë që po studiohen edhe terapi të reja medikamentoze, si resmetirom dhe semaglutide, të cilat tashmë janë miratuar në SHBA dhe po tregojnë rezultate premtuese në uljen e inflamacionit dhe përmirësimin e fibrozës së mëlçisë. /skyweb.al
