Në një Europë ku martesa po bëhet gjithnjë e më pak e zakonshme, Shqipëria vijon të jetë përjashtim.
Të dhënat e Eurostat, të cilave u referohet Monitor, tregojnë se vendi ynë ka normën më të lartë të martesave në kontinent, por në të njëjtën kohë po përballet edhe me një rritje të ndjeshme të divorceve.
Në vitin 2024, në Shqipëri u regjistruan 6.8 martesa për çdo 1 mijë banorë, një nivel dukshëm më i lartë se mesatarja e Bashkimit Europian, e cila ishte 3.9 martesa për 1 mijë banorë.
Kjo do të thotë se shqiptarët martohen pothuajse dy herë më shumë se mesatarja europiane, pavarësisht se numri total i martesave në vend ka rënë ndjeshëm krahasuar me dekadat e mëparshme.
Pas Shqipërisë, ndër normat më të larta të martesave në Europë renditen Turqia me 6.6 martesa për 1 mijë banorë dhe Moldavia me 6.1. Në rajon, Serbia ka një nivel më të ulët, me 4.6 martesa për 1 mijë banorë. Për Kosovën nuk ka të dhëna të përfshira në këtë raport, ndërsa Maqedonia e Veriut rezulton ndër vendet me normë të lartë, por të dhënat e fundit i përkasin vitit 2021.
Në krahun tjetër, vendet fqinje ku jetojnë shumë emigrantë shqiptarë kanë norma shumë më të ulëta martesash. Italia regjistroi vetëm 2.9 martesa për 1 mijë banorë, ndërsa Greqia 3.5.
Por panorama ndryshon kur shihet ecuria e divorceve. Sipas Eurostat, Shqipëria regjistroi në vitin 2024 2 divorce për çdo 1 mijë banorë, mbi mesataren europiane prej 1.6.
Krahasimi historik tregon se ndarjet martesore janë bërë shumë më të shpeshta. Në vitin 1964, Shqipëria kishte vetëm 0.6 divorce për 1 mijë banorë, ndërsa sot kjo normë është rritur me rreth 233%. Niveli më i lartë u shënua në vitin 2019, me 2.1 divorce për 1 mijë banorë.
Në renditjen europiane, Shqipëria zë vendin e 11-të për numrin e divorceve në raport me popullsinë. Nëse përjashtohen vendet baltike, që kanë tradicionalisht norma më të larta divorcesh, Shqipëria renditet ndër vendet me nivelin më të lartë në Europë, pas Danimarkës, Turqisë, Finlandës dhe Suedisë.
Të dhënat e INSTAT e bëjnë edhe më të qartë ndryshimin që ka ndodhur brenda vendit. Në vitin 2024 u regjistruan 16,120 martesa, niveli më i ulët historik, ndërsa në vitin 1990 numri i martesave ishte rreth 29 mijë.
Ndërkohë, divorcet kanë ndjekur drejtim të kundërt. Në vitin 2024 u regjistruan rreth 4,800 divorce, nga rreth 2,700 në vitin 1990. Me këto shifra, raporti mes martesave dhe divorceve tregon se një pjesë e konsiderueshme e lidhjeve martesore nuk zgjasin më si dikur.
Në Bashkimin Europian, tendenca është e ngjashme, por më e theksuar te rënia e martesave. Në vitin 2024, në BE u regjistruan rreth 1.7 milion martesa dhe 700 mijë divorce. Që nga viti 1964, norma e martesave në BE është përgjysmuar, nga 8 martesa për 1 mijë banorë në 3.9.
Ndërsa martesa ka humbur peshë në shumë vende europiane, divorci është bërë më i zakonshëm. Në BE, norma e divorceve është rritur nga 0.8 divorce për 1 mijë banorë në vitin 1964, në 1.6 në vitin 2024.
Rritja e divorceve lidhet me disa faktorë: ndryshimin e mentalitetit shoqëror, pavarësinë më të madhe ekonomike, sidomos të grave, procedurat më të lehta ligjore dhe pranimin më të madh të ndarjes si zgjidhje në rastet kur martesa nuk funksionon.
Në rastin e Shqipërisë, të dhënat tregojnë një realitet të dyfishtë: shqiptarët vazhdojnë të martohen më shumë se pjesa më e madhe e Europës, por martesa po bëhet gjithnjë e më pak e qëndrueshme.
