Shqipëria po përballet me një krizë të thellë demografike, e cila po merr përmasa të pazakonta për një vend që nuk ndodhet në luftë. Të dhënat e fundit të Eurostat, të cilave u referohet Monitor tregojnë se gjatë vitit 2024 popullsia e vendit u reduktua me 12.1 banorë për çdo 1 mijë banorë si pasojë e migrimit neto.
Kjo do të thotë se vetëm brenda një viti Shqipëria ka humbur rreth 29 mijë banorë nga emigrimi. Në terma praktikë, vendi humbet çdo vit një popullsi të barabartë me atë të një qyteti mesatar si Lezha apo Kavaja.
Krahasimi me Bashkimin Europian e bën edhe më të qartë përmasën e problemit. Mesatarja e BE-së për migrimin neto ishte pozitive, rreth 5.2 banorë më shumë për çdo 1 mijë banorë. Pra, ndërsa vendet e Bashkimit Europian po shtojnë popullsinë përmes prurjeve migratore, Shqipëria vijon të humbasë kapital njerëzor dhe fuqi punëtore.
Kjo e vendos vendin në një pozicion të vështirë edhe në raport me rajonin. Ndërsa disa vende të Ballkanit Perëndimor shfaqin më shumë qëndrueshmëri në migrimin neto, Shqipëria mbetet ndër vendet më të goditura nga largimi i popullsisë.
Problemi bëhet edhe më i rëndë për shkak se emigrimi nuk po kompensohet më nga lindjet. Ndryshe nga dekadat e mëparshme, kur shtesa natyrore arrinte të zbuste disi efektin e largimit të shqiptarëve, sot vendi po goditet njëkohësisht nga dy anë. Lindshmëria ka rënë në nivele historike, ndërsa largimi i të rinjve dhe i fuqisë aktive të punës vazhdon me ritme të larta.
Në shumë vende europiane, migrimi neto pozitiv po ndihmon në përballimin e plakjes së popullsisë. Në Shqipëri, e kundërta po ndodh. Migrimi negativ po e përshpejton tkurrjen dhe plakjen e vendit, duke krijuar pasoja të drejtpërdrejta për tregun e punës, ekonominë, sistemin e pensioneve dhe zhvillimin afatgjatë.
Përvoja e vendeve të Europës Qendrore dhe Lindore tregon se ky trend mund të kthehet. Vende si Polonia, Hungaria, Sllovenia, Estonia dhe Lituania kanë kaluar më herët periudha të forta emigrimi, por sot në shumë raste po shënojnë migrim neto pozitiv ose stabilizim të popullsisë.
Estonia dhe Lituania, që dikur kishin norma të larta largimi, kanë arritur të tërheqin profesionistë të huaj dhe të rikthejnë një pjesë të qytetarëve të tyre. Estonia, përmes digjitalizimit dhe politikave më të hapura ndaj talenteve, ka kaluar nga emigrimi negativ në rritje pozitive të popullsisë.
Ndryshimi është i dukshëm edhe në Poloni dhe Hungari. Këto vende përdorën një qasje të dyfishtë: rritje të pagave për të frenuar largimin e fuqisë punëtore dhe politika mbështetëse për familjet e reja, me qëllim përmirësimin e treguesve natyrorë të popullsisë.
Polonia, që dikur ishte një nga furnizueset kryesore të Europës Perëndimore me krah pune, sot është kthyer në një qendër rajonale industriale dhe teknologjike. Një pjesë e emigrantëve janë rikthyer, ndërsa ekonomia ka arritur të krijojë më shumë vende pune dhe paga më konkurruese.
Edhe Kroacia ofron një shembull domethënës për rajonin. Pas anëtarësimit në Bashkimin Europian, vendi u përball me një valë të fortë emigrimi, por vitet e fundit po shfaq shenja stabilizimi dhe kthimi të fuqisë punëtore, të ndihmuara nga integrimi i plotë europian, investimet në infrastrukturë dhe zhvillimi i sektorëve me vlerë më të lartë.
Shqipëria, ndërkohë, vijon të mbetet e mbërthyer në një cikël emigrimi që nuk po ndalet. Ndërsa vendet e ish Europës Lindore e përdorën emigrimin si një fazë kalimtare drejt zhvillimit, në Shqipëri ky fenomen po rrezikon të kthehet në gjendje kronike.
Shifra prej minus 12.1 banorësh për 1 mijë banorë është një sinjal i fortë alarmi. Ajo tregon se vendi nuk ka arritur ende të krijojë arsye të mjaftueshme që qytetarët të qëndrojnë, të rikthehen apo të ndërtojnë të ardhmen e tyre këtu.
Ekspertët vlerësojnë se Shqipëria duhet të mësojë nga përvoja e vendeve të Europës Lindore. Emigrimi mund të frenohet, por jo vetëm me thirrje për kthim. Ai frenohet duke rritur pagat, duke krijuar punë cilësore, duke mbështetur familjet e reja, duke zhvilluar sektorë prodhues dhe teknologjikë dhe duke e bërë vendin më të jetueshëm për ata që sot zgjedhin të largohen.
