Një fond privat prej 300 miliardë dollarësh është pjesë e marrëveshjes kornizë mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit. Qëllimi i tij është të nxisë investime në Iran, nëse Uashingtoni dhe Teherani arrijnë një marrëveshje përfundimtare për t’i dhënë fund konfliktit.
Sipas Reuters, më shumë se gjysma e shumës, mbi 150 miliardë dollarë, është tashmë e premtuar nga kompani dhe investitorë privatë në disa rajone të botës.
Fondi nuk do të ketë para nga qeveritë dhe nuk do të jetë një program dëmshpërblimi për Iranin. Ai do të funksionojë si një mjet investimi privat, ku kompani nga SHBA, vendet e Gjirit, Azia, Amerika e Jugut dhe Afrika mund të financojnë projekte në Iran.
Investimet pritet të përqendrohen në energji, transport, logjistikë, industri dhe infrastrukturë. Pra, paratë nuk do t’i jepen drejtpërdrejt qeverisë iraniane, por do të përdoren për projekte konkrete zhvillimi dhe rindërtimi.
Sipas burimeve të cituara nga Reuters, Irani kishte kërkuar fillimisht 400 miliardë dollarë si kompensim për dëmet e luftës, por SHBA e kishte refuzuar këtë kërkesë. Pas kësaj, palët kanë diskutuar krijimin e një fondi privat investimesh, i cili pritet të quhet “Fondi për Rindërtim dhe Zhvillim”.
Fondi mund të përdoret për rindërtimin e objekteve të dëmtuara gjatë konfliktit, përfshirë rafineri, aeroporte, komplekse industriale dhe infrastrukturë tjetër të rëndësishme.
Megjithatë, fondi nuk do të nisë menjëherë. Ai do të krijohet vetëm nëse SHBA dhe Irani nënshkruajnë marrëveshjen përfundimtare. Memorandumi aktual është vetëm një kornizë 60-ditore, gjatë së cilës palët do të negociojnë detajet.
Gjatë kësaj periudhe, administratorët e fondit pritet të punojnë me Iranin dhe investitorët për të përcaktuar projektet që mund të financohen.
Fondi është i ndarë nga negociatat e tjera për heqjen e sanksioneve amerikane dhe lirimin e aseteve iraniane të ngrira jashtë vendit. Këto janë çështje të veçanta dhe do të trajtohen në një tjetër linjë negociatash.
Shtëpia e Bardhë nuk ka dhënë ende detaje mbi mënyrën se si do të administrohet fondi. Megjithatë, Zëvendëspresidenti amerikan JD Vance ka deklaruar se Irani mund të ketë akses në një fond rindërtimi prej 300 miliardë dollarësh, nëse respekton marrëveshjen me Uashingtonin.
Sipas tij, kushtet kryesore për Iranin janë çmontimi i programit bërthamor, eliminimi i materialit të pasuruar dhe pranimi i një sistemi të fortë inspektimi ndërkombëtar.
Irani shihet si një treg me potencial të madh ekonomik. Vendi ka rezervat e dyta më të mëdha të gazit natyror në botë dhe rezervat e katërta më të mëdha të naftës së provuar. Ai ka gjithashtu një popullsi prej më shumë se 92 milionë banorësh dhe sektorë të pazhvilluar plotësisht në industri, turizëm, bujqësi, miniera dhe petrokimi.
Megjithatë, për dekada me radhë, Irani ka mbetur i izoluar nga investimet e mëdha të huaja për shkak të sanksioneve. Fondi i ri synon ta ndryshojë këtë situatë, por gjithçka varet nga arritja e marrëveshjes përfundimtare mes SHBA-së dhe Iranit. /Reuters
