Adoleshentët me orare të paqëndrueshme gjumi gjatë ditëve të javës dhe fundjavave mund të kenë më shumë gjasa të përjetojnë ankth, sipas një studimi të ri.
Me fillimin e shkollës dhe rikthimin e rutinave në “normalitet”, shumë adoleshentë do të kenë vështirësi me zgjimet herët në mëngjes, pas një vere me gjumë më të gjatë dhe orare të çrregullta gjatë pushimeve. Gjatë vitit shkollor, nxënësit presin me padurim fundjavën, me shpresën për të rikuperuar orët e gjumit të humbura gjatë javës — një model që studiuesit e quajnë “jet lag social”.
Pikërisht ky “jet lag social” mund të ndikojë negativisht në shëndetin mendor të të rinjve, sipas një studimi të ri nga Universiteti i Southamptonit në Mbretërinë e Bashkuar. Studiuesit thonë se, duke pasur parasysh ndryshimet biologjike të gjumit që ndodhin gjatë adoleshencës, trajtimi i nevojave të të rinjve për gjumë dhe madje rishikimi i orareve të fillimit të shkollës mund të jenë një mënyrë për ta përmirësuar situatën.
Rishikimi përfshiu 12 studime me mbi 230,000 pjesëmarrës dhe zbuloi se adoleshentët që përjetojnë nivele më të larta të “jet lag-ut social” kanë më shumë gjasa të raportojnë nivele më të larta ankthi. Duket se bëhet fjalë për një rreth vicioz, pasi nivelet më të larta të ankthit parashikojnë gjithashtu “jet lag” më të madh social. Megjithatë, autorët theksuan se bëhet fjalë për një lidhje statistikore dhe jo për një marrëdhënie shkak-pasojë të provuar.
Këto gjetje nënvizojnë rëndësinë e strategjive të sjelljes që synojnë një gjumë të shëndetshëm dhe të rregullt, si një mjet për përmirësimin e shëndetit mendor gjatë adoleshencës, shkruan autorët.
Ankthi është tashmë problemi më i zakonshëm i shëndetit mendor tek adoleshentët. Organizata Botërore e Shëndetësisë vlerëson se, në mbarë botën, 4.4% e fëmijëve të moshës 10–14 vjeç dhe 5.5% e të rinjve të moshës 15–19 vjeç përjetojnë një çrregullim ankthi — një frikë ose nervozizëm të fortë dhe të vazhdueshëm, që është e vështirë për t’u kontrolluar.
Shqetësuese është se problemet e shëndetit mendor gjatë adoleshencës mund të kenë pasoja edhe më vonë në jetë, duke theksuar nevojën për identifikim dhe ndërhyrje të hershme.
Çdo person ka një kronotip të caktuar — domethënë nëse është më shumë tip “mëngjesi” apo “mbrëmjeje”. Edhe pse zakonisht ky tipar mbetet relativisht i qëndrueshëm gjatë jetës, autorët vunë re një zhvendosje të ndjeshme drejt preferencës për të qëndruar zgjuar më vonë gjatë adoleshencës.
“Gjatë pubertetit, ora e brendshme e trupit zakonisht zhvendoset disa orë më vonë, që do të thotë se adoleshentët natyrshëm nuk fillojnë të ndihen të përgjumur deri më vonë dhe, në mënyrë ideale, do të duhej të zgjoheshin gjithashtu më vonë”, tha Sarah Chellappa, bashkautore e studimit nga Universiteti i Southamptonit.
“Adoleshentët përballen gjithashtu me kërkesa të ndryshme për kohën e tyre, nga fillimi i hershëm i shkollës deri te komunikimi dhe shoqërimi online, gjë që mund t’u marrë orët e gjumit, veçanërisht gjatë javës.”
Përplasja mes kësaj preference biologjike dhe orareve të hershme të fillimit të shkollës krijon një “stuhi të përsosur” për mospërputhjen cirkadiane, kur ora e brendshme biologjike nuk përputhet me kohën dhe ritmin e jashtëm.
“Është e rëndësishme të shohim përtej asaj që individët mund të bëjnë vetëm dhe të pranojmë se si sistemet më të gjera shoqërore mund të ndikojnë në gjumin”, tha Hannah Ravenhall, autorja kryesore e studimit.
“Kjo fillon me njohjen e ndryshimeve biologjike të gjumit që ndodhin gjatë adoleshencës, mbështetjen e nevojave të tyre për gjumë dhe rishikimin e orareve të fillimit të shkollave të mesme për të mbështetur mirëqenien e të rinjve.”
Autorët shkruan se është e rëndësishme që rekomandimet e shëndetit publik të promovojnë një gjumë të shëndetshëm tek adoleshentët dhe të theksojnë rëndësinë e orareve të qëndrueshme të gjumit.
Në praktikë, kjo mund të nënkuptojë që shkollat të rishikojnë oraret e fillimit të mësimit dhe prindërit të rishqyrtojnë rregullat për përdorimin e ekraneve në mbrëmje — ndryshime të vogla strukturore që, sipas studiuesve, mund të kenë më shumë ndikim në shëndetin mendor të adoleshentëve sesa thjesht t’u thuhet “shko të flesh më herët”.
