Të ardhurat nga kontributet e sigurimeve shoqërore po rriten me ritme dyshifrore, por kjo nuk mjafton për të garantuar njëkohësisht qëndrueshmërinë e skemës dhe rritjen e ndjeshme të pensioneve. Raporti i dobët mes kontribuesve dhe përfituesve, plakja e popullsisë dhe emigrimi po e afrojnë qeverinë me vendime të vështira.
Në një intervistë për Scan Tv zëvendësministri i Financave Endrit Yzeiraj deklaroi se të ardhurat janë rritur me më shumë se 10%, pa rritje taksash dhe kryesisht falë mirëadministrimit tatimor dhe sistemeve digjitale.
“Deri tani kemi pasur një rritje të të ardhurave prej më shumë se 10% dhe kjo pa pasur nevojë të rriten taksat, por falë një mirëadministrimi tatimor”, deklaroi Yzeiraj.
Të dhënat e Institutit të Sigurimeve Shoqërore e konfirmojnë këtë ecuri. Gjatë vitit 2025, të ardhurat kontributive të drejtpërdrejta arritën në 154.7 miliardë lekë, me rritje 10.9% krahasuar me një vit më parë. Numri i kontribuesve arriti në rreth 840 mijë, duke u shtuar me 31.5 mijë persona.
Megjithatë, rritja e të ardhurave nuk lidhet vetëm me luftën kundër informalitetit. Në të kanë ndikuar edhe rritja e pagave, paga më e lartë minimale, zgjerimi i punësimit formal dhe deklarimi i pagave në nivele më të larta.
Vetëm 1.1 kontribues për çdo pensionist
Shqipëria ka rreth 755 mijë pensionistë dhe vetëm rreth 840 mijë kontribues të drejtpërdrejtë. Kjo do të thotë se për çdo pensionist janë vetëm 1.1 persona që paguajnë kontribute.
Raporti është tepër i ulët për një sistem ku pensionet aktuale financohen kryesisht nga kontributet e punonjësve të sotëm. Me rënien e lindjeve, emigrimin e popullsisë në moshë pune dhe rritjen e jetëgjatësisë, ky raport rrezikon të përkeqësohet më tej.
Vetë Yzeiraj pranoi se kontributet nuk mjaftojnë, duke deklaruar se deri në përfundimin e reformës, skema do të mbështetet edhe me para nga buxheti i përgjithshëm.
Për vitin 2025, shpenzimet e sigurimeve shoqërore ishin planifikuar në rreth 192.3 miliardë lekë. Ndërkohë, Ministria e Financave kishte llogaritur që kontributet të mbulonin rreth 74% të fondeve të nevojshme, ndërsa pjesa tjetër duhej të financohej nga buxheti.
Kjo do të thotë se edhe pas rritjes me 10.9%, skema vazhdon të ketë nevojë për dhjetëra miliardë lekë nga taksat e përgjithshme. Sa më shumë rriten pensionet pa u zgjeruar baza e kontribuesve, aq më e madhe bëhet barra mbi buxhetin.
Pensionet mbeten të ulëta
Në anën tjetër, pensionet aktuale janë të pamjaftueshme për përballimin e kostos së jetesës. Pas indeksimit me 2.7%, pensioni mesatar urban ka arritur në rreth 20,666 lekë, ndërsa pensioni rural në 12,645 lekë.
Banka Botërore vlerëson se pensioni mesatar në Shqipëri përfaqëson vetëm rreth 32% të pagës kontributive, niveli më i ulët në rajon. Vetëm 46% e popullsisë në moshë pune kontribuon në sistem.
Pra, skema përballet me dy probleme njëkohësisht: nuk mbledh mjaftueshëm të ardhura, por as pensionet që paguan nuk janë të mjaftueshme. Përmirësimi i administrimit mund ta zbusë problemin, por nuk mund ta zgjidhë këtë përplasje strukturore.
Pse reforma do të jetë e dhimbshme
Prej më shumë se dy vitesh, qeveria dhe Banka Botërore po diskutojnë ndërhyrjet në sistem. Por çdo zgjidhje prek drejtpërdrejt një kategori të caktuar dhe ka kosto të forta sociale ose politike.
Qeveria mund të kërkojë më shumë vite pune dhe kontribute, të rrisë më tej moshën efektive të pensionit, të luftojë në mënyrë më agresive nëndeklarimin e pagave ose të ndryshojë subvencionet për kontribuesit ruralë. Në diskutim janë gjithashtu kufizimi i pensioneve suplementare, ndryshimi i formulës së përfitimit dhe krijimi i një skeme shtesë me llogari individuale për të rinjtë.
Nëse nuk ndërhyhet te këto parametra, alternativa është financimi gjithnjë e më i madh nga buxheti. Por çdo miliard lekë shtesë për pensionet është një miliard më pak për arsimin, shëndetësinë, investimet apo sektorë të tjerë.
Kjo është arsyeja pse rritja me 10.9% e të ardhurave, ndonëse pozitive, nuk mjafton. Reforma duhet të vendosë se kush do ta paguajë rritjen e pensioneve: punonjësit përmes kontributeve, qytetarët përmes taksave, të punësuarit përmes një jete më të gjatë në punë apo vetë pensionistët përmes një rritjeje më të ngadaltë të përfitimeve.
Pikërisht për këtë arsye reforma e re nuk pritet të jetë thjesht një rillogaritje teknike. Ajo do të kërkojë zgjedhje të dhimbshme, në një vend ku gati një në tre banorë merr pension dhe ku pensionet aktuale janë ende larg një niveli dinjitoz. /skyweb.al
