Mbi 23 ngarkesa me pesticide mbi normë janë identifikuar në kufijtë e Evropës me produkte shqiptare vetëm përgjatë 9 muajve të këtij viti, shumica me të njëjtat produkte; speca, domate apo fruta.
Ky fenomen i përsëritur nuk po ndalet as nga paralajmërimet, gjobat apo ndjekjet penale.
Autoriteti Kombëtar i Veterinarisë dhe Mbrojtjes së Bimëve thotë për Report TV se vetëm gjatë këtij viti janë marrë 109 sinjalizime nga Ministria e Bujqësisë apo AKU për pesticide mbi nivelin e lejuar.
Pas kontrolleve, 28 raste ose gati 26% e fermerëve të inspektuar u dërguan për hetim penal për përdorim mbi normë i pesticideveose përdorim të PMB-ve të palejuara.
Në raport me vjet kjo shifër është 7-fishuar, pasi gjatë 2024-ës u referuan 4 raste për hetim penal të fermerëve të dyshuar për përdorim të pesticideve të palejuara në Republikën e Shqipërisë.
Por si përfundojnë pesticidet e palejuara në duart e fermerëve?
Report TV ju drejtua me një kërkesë zyrtare Autoritetit Kombëtar të Ushqimit, mbi monitorimin e tregut të farmacive bujqësore, nga ku mësohet se nga janari 2024- deri në fund të shtatorit 2025 janë kryer gjithsej 1261 inspektime dhe janë vënë në total 25 gjoba për tregtimin e pesticideve.
Bëhet fjalë për 6 farmaci bujqësore që tregtonin pesticide edhe pse vetë nuk ishin të licencuara (5 pakicë /1 shumicë).Po ashtu janë identifikuar 3 raste për tregtim të pesticideve të pa regjistruara në Shqipëri.
Ndërsa në 16 raste është konstatuar se në farmacitë bujqësore tregtoheshin produkte të skaduara por me ‘riambalazhim’, nuk respektonin kushtet higjieno-sanitare të tregtimit si dhe shkelje të tjera, duke përfshirë edhe mungesën e bashkëpunimit.
Për të gjitha këto shkelje Autoriteti Kombëtar i Ushqimit është mjaftuar vetëm me masën ndëshkuese ‘gjobë’.
Përtej kontrabandës, pse edhe pesticidet e lejuara po dëmtojnë fermerët?
Vetë Autoriteti Kombëtar i Ushqimit ‘zhvishet’ nga përgjegjësia për çfarë ndodh me bujqit në ‘fermat’ e tyre, teksa thekson se “Kontrollet në fermë i kryen AKVMB-ja”.
Ndërsa Autoriteti i Veterinarisë për përgjigjen e dhënë, thotë se nga Janari deri në Gusht të këtij viti, thotë AKVMB, janë identifikuar dhe paralajmëruar 24 fermerë pasi prodhimet e tyre kanë rezultuar me mbetje të pesticideve mbi normë.
Problemi kryesor që po haset në bujqësinë shqiptare është vjelja e produktit para se të kalojë afati i lejuar i përdorimit të pesticidit.
Respektimi i ‘karencës’ ose i kohës që të mbarojë efekti i dëmshëm i pesticideve pasi është hedhur në produkt, është një nga kontrollet kryesore që bëhet, thotë AKU pasi produkti del jo i pastër.
“Me qëllim ndjekjen e gjurmueshmërisë nga DRAKU respektive me anë të shkresave përkatëse me lëndë “Kërkesë për bashkëpunim” i drejtohen AKVMB përkatës me qellim ndjekjen dhe mbikëqyrjen e fermerëve për përdorimin e pesticideve dhe respektimin e karencës së përdorimit në produkt”, thotë AKU.
Praktikisht fermerët po kryejnë ‘vetëvrasje’, duke velur produktin para se ai të jetë pastruar nga përdorimi i pesticideve.
Por si dalin produktet me pesticide mbi normë nga Shqipëria?
AKU sqaron se për rastet e njoftuara nga Sistemi RASFF është bërë verifikimi i dokumentacionit, nga ku ka rezultuar se kanë pasur certifikatën fitosanitare si dhe dispononin faturat tatimore të blerjes së produktit nga fermerët përkatës.
Mbi produktin që është bërë gati për eksport, marrë shembull speci për Slloveni, eksportuesi duhet të njoftojë AKVMB.
Agronomi i këtij autoriteti, bën kontrollon e fundit; lëshon certifikatën fitosanitare, ku shkruan se produkti është i kontrolluar e i pastër, apo jo.
AKVMB e pyetur se si është e mundur që produktet shqiptare edhe pse marrin certifikatën fitosanitare dalin jo të ‘pastra’ në doganat e ndryshme të Evropës, përgjigjet kështu: “Lëshimi i Certifikatës fitosanitare është për të vërtetuar se bimët, produktet bimore ose artikujt të tjerë të rregulluar të përshkruar këtu janë inspektuar dhe /ose testuar sipas procedurave të duhura zyrtare dhe konsiderohen të jenë të pastra nga dëmtuesit karantinorë të specifikuar nga pala kontraktuese importuese dhe se janë në përputhje me kërkesat aktuale fitosanitare të palës kontraktuse importuese, duke përfshirë ato për dëmtuesit e regulluar jo-karantinorë. Ata konsiderohen të jenë praktikisht të lirë nga dëmtuesit e tjerë”.
Pra kontrolli nga agronomët e AKVMB-së bëhet vetëm për insektet e rrezikshme, të cilat kërkohen nga importuesi, por jo për prezencën e pesticideve.
Çfarë ndodh me produktet pasi kthehen nga shtetet e huaja?
Në pjesën dërrmuese të rasteve produktet asgjësohen në vendin pritës, ndërsa në Shqipëri janë kthyer në 2 vitet e fundit vetëm 42 tonë mandarina, raste të dhjetorit 2024.
Pasi kthehen në vend, ato asgjësohen sipas procedurave të caktuara në legjislacionin në fuqi për mbrojtjen e mjedisit, thotë AKU.
Produktet që kanë rezultuar me pesticide, a shiten në Shqipëri?
Mbetet ende e paqartë nëse produktet që shkojnë për eksport dhe rezultojnë me pesticide tregohen edhe për konsumatorët shqiptar.
Në përgjigje AKU thotë se “bazuar në verifikimet e sistemit të gjurmueshmërisë në OBU të cilat kanë kryer eksporte ku kanë rezultuar problematika në lidhje me mbetjet e pesticideve mbi norme, rezulton se këto Operator i Biznesit Ushqimor nuk tregtojnë në tregun vendas, pasi punojnë vetëm për eksport”.
Po AKU dhe kallëzimet penale?
Autoriteti Kombëtar i Ushqimit nuk jep asnjë shifër, nëse ka bërë ose jo kallëzim penal për rastet e tregtimit të produkteve me prezencë të lartë pesticidesh, madje nuk sqaron nëse ka paditur ndonjërën prej farmacive bujqësore të paligjshme, ose që tregtonin produkte të futura kontrabandë.
