Një birrë Peroni në orën 10:40 të mëngjesit, një apartament i mbushur me fotografi pranë San Siros dhe aroma e temjanit në ajër.
Kështu nis rrëfimi i fotografit italian Virgilio Carnisio, 88 vjeç, njeriu që për dekada dokumentoi transformimin dramatik të Milanos, nga lagjet e varfra të punëtorëve te qyteti modern i kullave luksoze dhe çmimeve të papërballueshme të banesave.
Carnisio, i lindur në vitin 1938 në Via Sardegna të Milanos, e ktheu fotografinë në mision jetësor. Ai fotografonte rrugët, lagjet, oborret dhe jetën e përditshme të qytetit me obsesionin e një arkivisti urban. Në murin e dhomës mbante një hartë të madhe të Milanos, ku shënonte vendet që kishte fotografuar dhe ato që duhej të rikthehej t’i kapte në dritën e duhur.
“Doja ta mbuloja qytetin si një batanije”, kujton ai.
Fotografitë e tij bardhezi tregojnë një Milano që sot pothuajse nuk ekziston më. Gra që lajnë rrobat në kanale, fëmijë të dobët që luajnë në rrugë, punishte artizanale, tregtarë ambulantë dhe lagje të mbushura me “case di ringhiera”, apartamentet tipike të klasës punëtore italiane.
Këto ndërtesa u ndërtuan në fund të shekullit XIX dhe fillim të shekullit XX për të strehuar mijëra punëtorë që mbërrinin nga fshatrat për të punuar në fabrikat e Milanos industriale. Banesat ishin të organizuara rreth oborreve të përbashkëta dhe lidheshin me ballkone shumë të ngushta me kangjella hekuri, prej nga morën edhe emrin.
Sipas Carnisios, aty ekzistonte një kulturë komunitare që sot është zhdukur.
“Njerëzit mblidheshin në ballkone për të folur, për të qenë bashkë. Disa ndërtesa kishin mensë, fusha për lojëra dhe madje edhe kapela të vogla”, thotë ai.
Por Milanoja e sotme është shumë larg atij realiteti. Apartamentet e dikurshme të punëtorëve janë kthyer gradualisht në rezidenca luksoze për shtresat e pasura dhe investitorët ndërkombëtarë.
Në një nga këto ndërtesa historike, në Via San Carpoforo 7, një apartament prej vetëm 81 metrash katrorë po shitet për afro 1 milion euro, ose rreth 12 mijë euro për metër katror.
Ndërkohë, sipas të dhënave të portaleve italiane të pasurive të paluajtshme Idealista dhe Immobiliare.it, çmimet e banesave në Milano janë rritur me 57 për qind gjatë dekadës së fundit, ndërsa qiratë janë rritur me 70 për qind që nga viti 2018.
Fenomeni po shoqërohet me largimin gradual të banorëve tradicionalë nga qyteti.
Profesoresha universitare Martina, një prej banoreve të Milanos, thotë se situata është bërë kritike edhe për shtresën akademike dhe punonjësit publikë.
“Pedagogët e rinj jetojnë me shokë në apartamente të përbashkëta, ndërsa shumë punonjës administrativë udhëtojnë çdo ditë nga Torino për të punuar në Milano”, shprehet ajo.
Sipas analizës së Financial Times, raporti mes çmimeve të shtëpive dhe të ardhurave në Milano ka arritur në 12.5, më i lartë edhe se në Londër.
Në të njëjtën kohë, qyteti po përjeton një bum turistik të jashtëzakonshëm. Vetëm në vitin 2024, zona metropolitane e Milanos priti 12.2 milionë turistë, ndërsa numri i vizitorëve sezonalë është rritur pothuajse pesëfish krahasuar me vitin 2019.
Ky zhvillim ka sjellë investime të mëdha në pasuri të paluajtshme, me kompani ndërkombëtare si Hines dhe Blackstone që kanë blerë ndërtesa të tëra për projekte rezidenciale luksi.
Por shumë banorë mendojnë se qyteti po humbet identitetin e tij.
“Poshtë shtëpisë sonë kishte kasapë, dyqane frutash dhe ushqimore. Tani ka vetëm sallone estetike dhe agjenci imobiliare”, thotë Lucia, banore e vjetër e qytetit.
Ajo paralajmëron se Milano po ndjek të njëjtin model si Londra, ku qendrat urbane po transformohen gradualisht në hapësira për turizëm dhe investime financiare, duke dëbuar banorët tradicionalë.
“Milanos po i zhduket tekstura lokale”, thotë ajo.
Ndërkohë, platformat e qirave afatshkurtra po e përshpejtojnë krizën. Sipas Inside Airbnb, në Milano ka afro 19 mijë prona të listuara për qira turistike afatshkurtra, ku dy të tretat kontrollohen nga pronarë profesionistë.
Urbanistët paralajmërojnë se banesat po trajtohen gjithnjë e më shumë si aktive financiare dhe jo si vende për të jetuar.
Megjithatë, për Carnision, Milanoja mbetet ende qyteti i tij.
Teksa largohet nga apartamenti i tij pranë San Siros, ai kujton me nostalgji një Milano ku në lumenjtë e qytetit notonin peshq dhe njerëzit i skuqnin për darkë.
Sot, në vend të karrocave dhe punishteve të vogla, rrugët janë mbushur me Tesla, reklama gjigante mode dhe turistë. Por në oborret e vjetra të ndërtesave historike, qyteti duket sikur ruan ende fragmente të shpirtit të dikurshëm. /Financial Times
