Gati 1 në çdo 7 vdekje në Shqipëri shkaktohet nga kanceri. Të dhënat e fundit të INSTAT për shkaqet e vdekjeve tregojnë se tumoret ishin shkaku i tretë kryesor i vdekjeve në vend gjatë vitit 2025, pas sëmundjeve të aparatit të qarkullimit të gjakut dhe sëmundjeve të papërcaktuara mirë.
Sipas raportit, në vitin 2025 në Shqipëri u regjistruan gjithsej 21.394 vdekje. Nga këto, 15,3% kishin si shkak tumoret. Kjo do të thotë se rreth 3.270 persona kanë humbur jetën nga kanceri gjatë një viti, ose afërsisht 1 në 7 vdekje.
Në renditjen e shkaqeve kryesore të vdekjeve, vendin e parë e mbajnë sëmundjet e aparatit të qarkullimit të gjakut, me 52,9% të totalit. Në vend të dytë janë grupi “simptoma, shenja dhe sëmundje të papërcaktuara mirë”, me 20,9%.
Tumoret renditen të tretat, me 15,3%.
Brenda grupit të tumoreve, më vdekjeprurëset janë tumoret malinje të aparatit të tretjes, që përbëjnë 35,5% të vdekjeve nga kanceri. Këtu përfshihen kryesisht kanceret që prekin stomakun, zorrën e trashë, mëlçinë, dhe pankreasin.
Në vend të dytë janë tumoret malinje të aparatit të frymëmarrjes, me 23,3% të vdekjeve nga tumoret.
Kjo kategori lidhet kryesisht me kanceret e mushkërive dhe rrugëve të frymëmarrjes. Në vend të tretë renditen tumoret malinje të organeve urogjenitale, me 14,3%, ku përfshihen kanceret e prostatës, fshikëzës së urinës, veshkave, mitrës, qafës së mitrës, vezoreve dhe organeve të tjera të këtij sistemi.
Të dhënat tregojnë se kanceri godet më rëndë meshkujt sesa femrat.
Sipas INSTAT, tumoret përbënin 17,5% të vdekjeve te meshkujt, kundrejt 12,8% te femrat. Ky ndryshim lidhet edhe me peshën më të madhe të tumoreve të aparatit të frymëmarrjes dhe urogjenital te burrat.
Organizata Botërore e Shëndetësisë rendit duhanin, alkoolin, dietën jo të shëndetshme, mungesën e aktivitetit fizik dhe ndotjen e ajrit si faktorë rreziku për kancerin dhe sëmundje të tjera kronike.
Për tumoret e aparatit të tretjes, kujdesi kryesor lidhet me kontrollin e simptomave që zgjasin, si gjak në feçe, humbje peshe pa shkak, dhimbje të vazhdueshme barku, ndryshime në jashtëqitje, mungesë oreksi apo lodhje e pashpjegueshme.
Këto nuk do të thonë domosdoshmërisht kancer, por janë shenja që nuk duhen neglizhuar.
Për tumoret e aparatit të frymëmarrjes, rreziku më i madh mbetet duhani.
Kujdes duhet pasur sidomos kur ka kollë të gjatë, gjak në pështymë, dhimbje gjoksi, vështirësi në frymëmarrje apo rënie të pashpjegueshme në peshë. Në këto raste, kontrolli te mjeku nuk duhet shtyrë.
Për tumoret urogjenitale, rëndësi kanë kontrollet periodike sipas moshës dhe gjinisë. Te burrat, prostata është një nga organet që kërkon vëmendje pas moshës së mesme.
Te gratë, kontrollet gjinekologjike, Pap testi dhe ndjekja e çdo gjakderdhjeje të pazakontë janë thelbësore për zbulimin e hershëm të problemeve.
OBSH thekson se parandalimi, zbulimi i hershëm dhe trajtimi në kohë mund të ulin ndjeshëm barrën e kancerit. /skyweb.al
