Çmimet e ushqimeve mund të përballen me një tjetër valë të fortë rritjeje gjatë vitit 2027, pasi disa rreziqe po shfaqen njëkohësisht: konfliktet në Lindjen e Mesme, rritja e kostove të energjisë, problemet me furnizimin me plehra kimike dhe mundësia e rikthimit të një fenomeni shumë të fortë “El Niño”.
Paralajmërimi vjen nga JPMorgan, e cila në një raport të ri vlerëson se inflacioni global i ushqimeve mund të arrijë rreth 5% në gjysmën e parë të vitit 2027, nga 2.8% që ishte në të njëjtën periudhë të vitit 2026.
Sipas bankës amerikane, problemi kryesor është se këto goditje mund të ndodhin në të njëjtën kohë. Kjo do të thotë se fermerët mund të përballen me plehra kimike më të shtrenjta dhe më të vështira për t’u siguruar, ndërsa moti ekstrem mund të ulë prodhimin bujqësor.
Në këtë skenar, çmimet e ushqimeve nuk do të rriteshin për shkak të mungesës së menjëhershme të ushqimit, por sepse prodhimi do të bëhej më i kushtueshëm dhe korrjet mund të ishin më të dobëta.
Plehrat kimike, rreziku i parë
Një nga pikat kryesore të raportit lidhet me plehrat azotike, të cilat janë thelbësore për prodhimin bujqësor.
Lindja e Mesme siguron rreth 42% të eksporteve botërore të uresë dhe 27% të eksporteve të amoniakut. Kjo e bën rajonin dhe veçanërisht Ngushticën e Hormuzit një pikë kyçe jo vetëm për energjinë, por edhe për furnizimin global të bujqësisë.
Sipas JPMorgan, konfliktet në rajon kanë ndikuar tashmë në çmimet e plehrave azotike, të cilat janë rritur me 25% deri në 50% nga fundi i shkurtit deri në prill.
Problemi bëhet më i madh edhe për shkak të gazit natyror, i cili përdoret si lëndë e parë në prodhimin e këtyre plehrave. Pra, nëse energjia shtrenjtohet, rritet edhe kostoja e prodhimit të ushqimeve.
Nëse fermerët reduktojnë përdorimin e plehrave për shkak të çmimeve të larta, pasojat mund të shfaqen disa muaj më vonë përmes rendimenteve më të ulëta dhe një sasie më të vogël ushqimi në treg.
Rreziku i dytë: Një El Niño shumë i fortë
JPMorgan paralajmëron gjithashtu se ekziston një mundësi e lartë që deri në fund të vitit 2026 të zhvillohet një fenomen shumë i fortë El Niño.
Sipas raportit, probabiliteti për një El Niño shumë të fuqishëm arrin në 81%, ndërsa mundësia që kushtet e tij të vazhdojnë edhe gjatë vitit 2027 vlerësohet në 97%.
El Niño mund të sjellë thatësira në disa rajone dhe reshje të tepërta apo përmbytje në të tjera. Historikisht, episode të tilla janë shoqëruar me një rënie mesatare prej rreth 3.5% të prodhimit bujqësor në zonat tropikale.
Vetëm ndikimi i El Niño-s mund të shtojë rreth 0.7 pikë përqindjeje në inflacionin global të ushqimeve.
Nëse ky fenomen përkon me krizën e plehrave dhe energjisë, JPMorgan vlerëson se efekti i përgjithshëm mbi çmimet e ushqimeve mund të arrijë në 1.3-1.5 pikë përqindjeje.
Cilat ushqime rrezikojnë të shtrenjtohen më shumë
Sipas JPMorgan, ndër produktet më të ekspozuara janë orizi, sheqeri, kafeja dhe kakaoja.
Kafeja dhe kakaoja konsiderohen veçanërisht të rrezikuara, pasi prodhohen në rajone tropikale ku El Niño mund të ndikojë drejtpërdrejt në reshje dhe temperatura.
Rreziqe ka edhe për drithërat. Eksportet bujqësore të Ukrainës ranë me rreth 75% me bazë vjetore në dy javët e para të gushtit, ndërsa problemet në Detin e Zi kanë shtuar presionin mbi tregtinë ndërkombëtare të grurit dhe misrit.
Në korrik, çmimi ndërkombëtar i grurit u rrit me 5.8%, ai i misrit me 3.6%, ndërsa sheqeri u shtrenjtua me 5.6%.
Edhe indeksi global i çmimeve të ushqimeve i FAO-s është ngjitur në nivelin më të lartë në më shumë se tre vjet.
Goditja më e madhe për vendet e varfra
Sipas JPMorgan, rritja e çmimeve do të ndihej më fort në ekonomitë në zhvillim të Azisë, Afrikës dhe Amerikës Latine.
Në këto vende, ushqimet zënë një pjesë shumë më të madhe të buxhetit familjar, ndaj edhe një rritje relativisht e vogël e çmimeve mund të ketë pasoja të forta sociale.
Megjithatë, situata nuk është ende një krizë e sigurt. Rezervat globale të drithërave mbeten relativisht të larta dhe disa vende, përfshirë Kinën, kanë krijuar rezerva të mëdha ushqimesh dhe plehrash.
Por JPMorgan paralajmëron se rezervat mund të zbusin vetëm një goditje të përkohshme. Nëse kriza e plehrave, energjia e shtrenjtë, moti ekstrem dhe problemet në tregtinë globale zgjasin njëkohësisht, atëherë presioni mund të kalojë në çmimet e konsumit gjatë vitit 2027.
Pra, rreziku që sheh banka është i qartë: jo mungesë e menjëhershme ushqimi, por prodhim më i shtrenjtë dhe më i ulët, që mund të çojë në një tjetër valë shtrenjtimi në raftet e supermarketeve. /skyweb.al
