Në kompromisin mes privatësisë dhe sigurisë, është e dobishme të dini se deri në çfarë mase shtrihet infrastruktura lokale e mbikëqyrjes. Tani ekzistojnë mënyra të thjeshta për ta zbuluar.
Nuk i tregova askujt se do të takoja Michelle Dahl, drejtoreshën ekzekutive të Surveillance Technology Oversight Project, një organizatë që monitoron përdorimin e teknologjive të mbikëqyrjes. Por në momentin që e takoj në Brooklyn, Nju Jork, sistemi tashmë e di se jemi bashkë, shkruan BBC.
“Është disi e padukshme nëse nuk po kërkon ta vëresh”, thotë Dahl, duke treguar lart drejt një shtylle ndriçimi, ku dy kamera të vogla, të etiketuara si të Policisë së Nju Jorkut (NYPD), fshihen brenda kupolave të zeza plastike.
Ato janë pjesë e platformës së madhe të mbikëqyrjes me inteligjencë artificiale të NYPD-së: Domain Awareness System (DAS).
“Çdo oficer policie në qytet mund ta përdorë atë nga telefoni dhe të hapë një profil të pothuajse kujtdo që ecën nëpër qytet”, thotë ajo.
Platforma lidh më shumë se 80,000 kamera me dronë, të dhëna nga rrjetet sociale dhe madje edhe sisteme që ndjekin makinat kur udhëtoni në një shtet tjetër.
Dahl thotë se sistemi mund të zbulojë se kë kam takuar dhe kudo ku kam qenë gjatë javës së fundit.
E gjithë jeta ime: e gjurmuar.
Çdo ditë, në të gjithë SHBA-në, jeta juaj po regjistrohet gjithashtu nga një sistem në zgjerim i mbikëqyrjes masive, i cili shtrihet shumë më thellë nga sa mund ta kuptojmë.
Polemikat rreth një kompanie amerikane të mbikëqyrjes të quajtur Flock Safety shpërthyen gjatë muajve të fundit, por ajo është vetëm një prej shumë aktorëve në një industri gjigante.
Flock dhe kompani të tjera mbështetëse të këtyre teknologjive thonë se duhet të gjejmë një kompromis midis privatësisë dhe sigurisë.
A ia vlen ky kompromis?
Për ta vendosur vetë, ia vlen të kuptoni se sa gjithëpërfshirëse është në të vërtetë mbikëqyrja. Prandaj fillova të kërkoja kamera në lagjen time.
Edhe ju mund ta bëni këtë, madje pa pasur nevojë të ngriheni nga divani.
Disa prej atyre që shqetësohen për mbikëqyrjen duket se mendojnë se Flock është i gjithë problemi. Nju Jorku tregon pse kjo nuk është e vërtetë.
Kompania nuk operon këtu, por ne përsëri jemi duke u vëzhguar.
Dahl po më çon në një tur të mbikëqyrjes drejt zyrës së BBC-së në Manhattan, duke më treguar kamerat dhe pajisje të tjera gjatë rrugës.
Kam mbuluar çështjet e privatësisë për 10 vjet, por edhe unë mbeta i habitur nga infrastruktura që po ndiqte çdo lëvizje tonën.
Pas vetëm disa hapash, ndalojmë dhe shikojmë përreth. Numëroj 16 kamera të ndryshme.
“Do të supozoja se këto janë në pronësi të bizneseve, ndërtesave dhe qiramarrësve”, thotë ajo.
Këto janë përveç kamerave që drejtohen nga qyteti, thotë ajo.
“Por NYPD-ja ka shumë gjasa të ketë qasje të lehtë në to. Shpesh thjesht i kërkojnë pronarit pamjet nëse ka një hetim dhe njerëzit ua dorëzojnë regjistrimet.”
Disa kompani që ofrojnë kamera, si Ring e Amazon, madje kanë sisteme të automatizuara që e bëjnë më të lehtë për policinë të kërkojë dhe të marrë pamje drejtpërdrejt nga përdoruesit.
Kamerat në hapësirat publike janë tashmë aq të zakonshme, saqë mezi i vërej. Por me ndihmën e Dahl-it, sytë e mi fillojnë t’i dallojnë përsëri: kamera të vogla në formë kapsule të varura përpara dyqaneve, pajisje të vjetra gri në cepat e ndërtesave, sisteme të avancuara me dy kamera të drejtuara nga qyteti, të cilat rrotullohen, anojnë dhe zmadhojnë pamjen për t’u fokusuar te njerëzit me interes për autoritetet.
Përpiqem t’i numëroj ndërsa ecim, por janë aq shumë sa është e pamundur t’i mbaj shënim dhe njëkohësisht të vazhdoj bisedën.
“Sa më shumë të fillosh të kërkosh, aq më shumë do të shohësh“, thotë Dahl.
Këto sisteme mund të regjistrojnë dhe ruajnë çdo lëvizje tuajën dhe Flock është bërë simboli kryesor i mbikëqyrjes.
Gjatë muajve të fundit, kundër kompanisë ka pasur një reagim të fortë në të gjithë vendin dhe nga të dyja partitë politike amerikane.
Një arsye është fuqia e jashtëzakonshme e Flock.
Kompania thotë se operon më shumë se 100,000 kamera në 6,000 komunitete amerikane.
Ajo njihet më së shumti për teknologjitë që gjurmojnë drejtuesit e automjeteve, duke skanuar makinat 20 miliardë herë në muaj, sipas Flock.
Por kompania prodhon gjithashtu mjete për njohjen e fytyrës dhe për gjurmimin e trupit të njerëzve.
Një teknologji e tillë u mundëson autoriteteve të zbatimit të ligjit të shkojnë shumë përtej juridiksionit të tyre.
Sipas raportimeve, një sherif në Teksas kishte akses në më shumë se 83,000 kamera Flock në të gjithë SHBA-në për të kërkuar një grua në një çështje lidhur me abortin, përfshirë edhe në shtete ku aborti është i ligjshëm.
Flock thotë se mjetet e saj i mbajnë njerëzit të sigurt dhe se çdo ditë ndihmon në zgjidhjen e krimeve që përndryshe do të mbeteshin të pazgjidhura.
Megjithatë, në të paktën 46 raste, oficerë të zbatimit të ligjit raportohet se i kanë përdorur sistemet e Flock-ut për qëllime të paautorizuara, duke përfshirë ndjekjen e partnerëve, ish-partnerëve dhe të panjohurve.
(Pas muajsh publiciteti negativ, Flock vendosi masa mbrojtëse për të parandaluar abuzimet. Një zëdhënës i Flock tha se keqpërdorimi është “një tradhti ndaj qëllimit të mjetit dhe plotësisht i papranueshëm” dhe se oficerët që abuzojnë me sistemin duhet të mbajnë përgjegjësi.)
Reagimi kundër kompanisë ka përfshirë raste të shumta ku njerëzit kanë shkatërruar, madje edhe kanë urinuar mbi kamerat Flock.
Më shumë se 50 qytete kanë ndërprerë marrëdhëniet me Flock vetëm gjatë këtij viti.
Por përsëri, Flock nuk operon kudo dhe nuk është e vetmja kompani në këtë biznes.
Disa qytete që anuluan kontratat me Flock thjesht punësuan kompani të tjera të mbikëqyrjes.
“Komunitetet vazhdojnë të zgjedhin Flock në një shkallë shumë më të madhe sesa ato që largohen”, thotë një zëdhënës i Flock.
“Po shtojmë klientë të rinj me një ritëm rreth 10 herë më të lartë se ritmi me të cilin po i humbasim ata.”
Më të sigurt apo thjesht më shumë të mbikëqyrur?
Pas botës në zgjerim të infrastrukturës së mbikëqyrjes qëndron një debat më i gjerë rreth mënyrës se si duhet të funksionojë policimi.
“Çdo ditë, Flock ndihmon në zgjidhjen e krimeve që përndryshe do të mbeteshin të pazgjidhura – nga gjetja e fëmijëve të zhdukur, te zgjidhja e vrasjeve dhe krimeve të dhunshme, si dhe gjetja e automjeteve të vjedhura”, thotë një zëdhënës i kompanisë.
Ata gjithashtu theksojnë se Flock “po kërkon në mënyrë aktive rregulla më të qarta në nivel shtetëror dhe lokal”, në mënyrë që kompania të mos jetë vendimmarrësi i vetëm për mënyrën se si autoritetet e zbatimit të ligjit i përdorin këto mjete.
NYPD-ja paraqet argumente të ngjashme. Një zëdhënës thotë se sistemet e mbikëqyrjes së policisë e mbajnë qytetin të sigurt dhe se departamenti publikon raporte transparence mbi përdorimin e mjeteve të tij.
“Jemi të angazhuar ta përdorim teknologjinë me kujdes dhe saktësi dhe të sigurohemi që përdorimi i saj të jetë në përputhje me ligjin”, thotë zëdhënësi.
Megjithatë, ekspertët vënë në pikëpyetje të dhënat dhe metodologjinë që përdor Flock – dhe kompani të tjera – për të mbështetur pretendimet e tyre rreth mënyrës se si teknologjia ndihmon në zgjidhjen e krimeve.
