Shumë prej nesh e lëmë mënjanë modestinë kur vjen puna te dreka e Krishtlindjeve. Por çfarë ndikimi kanë këto vakte festive të bollshme te trupi dhe truri ynë?
Ushqimi e mbështet trurin në shumë funksione të rëndësishme, përfshirë kujtesën dhe përqendrimin. Një dietë e balancuar mund të jetë gjithashtu një mbështetje e fuqishme për shëndetin mendor.
Por çfarë efektesh të menjëhershme ka te truri ngrënia e një vakti shumë të bollshem, si një darkë tradicionale e Krishtlindjeve me gjithçka?
Çfarë ndodh kur hamë më shumë se duhet?
Kur hamë, sinjale të ndryshme në trup bashkëveprojnë për t’i treguar trurit se jemi ngopur, përfshirë hormonet që çlirohen nga zorra dhe metabolitët (molekula që zbërthejnë ushqimin për energji).
Këto hormone sinjalizojnë gjithashtu pankreasin për të çliruar insulinë, e cila kontrollon nivelin e sheqerit në gjak. I gjithë ky proces quhet “kaskada e ngopjes”. “Këto sinjale vijnë nga pjesë të ndryshme të zorrëve dhe veprojnë në kohë paksa të ndryshme”, shpjegon Tony Goldstone, profesor klinik i asociuar në Imperial College London dhe endokrinolog.
Kjo kaskadë hormonale që dërgon sinjale drejt trurit mund të lidhet edhe me ndjesinë e përgjumjes pas një vakti të bollshëm (e quajtur “somnolencë pas ushqimit”). Megjithatë, mekanizmat e saktë nuk janë ende plotësisht të kuptuar, thotë Aaron Hengist, studiues postdoktoral në Institutin Kombëtar të Shëndetit në SHBA.
Është besuar gjerësisht se kjo gjendje ndodh sepse gjaku largohet nga truri dhe shkon drejt stomakut. Por studimet tregojnë se rrjedha e gjakut drejt trurit nuk ulet realisht pas një vakti të madh.
“Përgjigjja hormonale e zorrëve është si një koktej; nuk e dimë ende se cilat hormone specifike shkaktojnë përgjumje dhe në cilat qendra të trurit veprojnë”, thotë Hengist.
A është e dëmshme të teprosh me ushqimin?
Sipas Hengist, ngrënia e tepërt herë pas here ka çuditërisht pak ndikim në metabolizëm.
Në vitin 2020, ai publikoi një studim që shqyrtonte çfarë ndodh kur njerëzit hanë përtej ngopjes së rehatshme dhe kur hanë deri në kufijtë maksimalë.
Katërmbëdhjetë burra të shëndetshëm u ofruan vullnetarë për të ngrënë shumë pica në një vakt. Në një rast ata hëngrën derisa u ndjenë rehatshëm të ngopur, ndërsa në një tjetër sa më shumë që mundnin. Në eksperimentin “ha sa të mundesh”, ata konsumuan dyfishin e sasisë së picës.
Hormonet, oreksi, humori dhe reagimet metabolike u matën për katër orë pas ngrënies. Studiuesit zbuluan se niveli i sheqerit në gjak dhe sasia e yndyrës në gjak nuk ishin më të larta sesa pas një vakti normal.
“Na habiti fakti që, pavarësisht dyfishimit të energjisë së konsumuar, trupi e rregulloi shumë mirë sheqerin në gjak”, thotë Hengist. “Trupi punoi fort duke sekretuar më shumë insulinë dhe hormone të zorrëve që ndihmojnë lirimin e insulinës dhe sinjalizojnë ngopjen.”
Ky studim tregon se një teprim i vetëm nuk është aq i dëmshëm sa mund të mendohet. Megjithatë, për shkak se studimi u krye vetëm te burra të rinj dhe të shëndetshëm, rezultatet nuk mund të përgjithësohen për të gjithë popullatën pa studime shtesë te gratë dhe personat mbipeshë apo obezë.
A ka rëndësi mënyra se si teprojmë me ushqimin?
Ndërsa një seancë e vetme me shumë ushqim mund të mos jetë problem, disa studime tregojnë se disa orë ose një ditë e tërë me teprim ushqimor mund të fillojë të prishë metabolizmin dhe të rëndojë trupin, gjë që mund të ndikojë edhe te truri.
Në vitin 2021, një studim i quajtur “The Tailgate Study” (i frymëzuar nga tradita amerikane e festave para ndeshjeve sportive, ku konsumohet shumë ushqim dhe alkool) gjeti rezultate shumë të ndryshme.
Tetëmbëdhjetë burra mbipeshë por të shëndetshëm konsumuan pije alkoolike dhe ushqime me shumë yndyrë dhe sheqer – hamburgerë, patate të skuqura dhe ëmbëlsira – gjatë një pasditeje. Ata konsumuan mesatarisht 5,087 kalori për pesë orë. Analizat e gjakut dhe skanimi i mëlçisë treguan se shumica kishin rritje të yndyrës në mëlçi.
Studimet tregojnë se sëmundja e mëlçisë yndyrore jo-alkoolike, e shkaktuar nga dieta të pasura me yndyrë dhe sheqer në afat të gjatë, mund të çojë në më pak oksigjen në tru dhe inflamacion të indeve të trurit, duke rritur rrezikun për sëmundje neurologjike me kalimin e kohës.
“Studimi ‘tailgate’ tregon se këta burra kishin çrregullime metabolike. Konsumimi pasiv i ushqimit dhe alkoolit për disa orë është një barrë shumë e madhe për trupin”, thotë Hengist.
Pse një vakt i vetëm i madh nuk na dëmton shumë?
Evolucioni mund të shpjegojë pjesërisht pse ngrënia e tepërt herë pas here nuk është shumë e dëmshme dhe si zorra dhe truri ynë janë zhvilluar për të komunikuar kur kemi nevojë për ushqim.
Kur jemi të uritur, shumë faktorë na shtyjnë të hamë, thotë Goldstone, për shembull, humori ynë mund të ndryshojë dhe të bëhemi nervozë. Gjithashtu kemi më shumë dëshirë për ushqime me shumë energji.
“Nuk është ende e qartë se çfarë e shkakton saktësisht ‘nervozizmin nga uria’”, thotë Goldstone. “Por kërkimet tregojnë se uria është një gjendje e pakëndshme dhe ndoshta njerëzit hanë për ta larguar atë.”
Studimet te kafshët tregojnë sjellje të ngjashme. Hulumtimet tregojnë se disa qarqe të oreksit në hipotalamus (pjesë e trurit që kontrollon oreksin) qetësohen kur brejtësit shohin dhe nuhasin ushqimin edhe para se të fillojnë të hanë. /skyweb.al
