A është i thatë apo i lagësht? Kjo është pyetja kryesore kur zgjedhim çfarë të veshim.
Ndërsa bota vazhdon të përballet me vala ekstreme të të nxehtit, të cilat po bëhen gjithnjë e më të shpeshta për shkak të ndryshimeve klimatike, rrobat që veshim janë një faktor i rëndësishëm për të qëndruar të freskët. Studiuesit kanë zbuluar se, duke veshur rrobat e duhura, mund ta rrisim temperaturën e kondicionerit me 2°C (3,6°F), gjë që në afat të gjatë do të kursente shumë energji, para dhe do të reduktonte emetimet e gazeve serrë.
Pra, çfarë duhet të veshim për të qëndruar të freskët?
Ngjyra dhe modeli
Kur bëhet fjalë për ngjyrën, shumica e njerëzve veshin të bardha gjatë verës, sepse e bardha reflekton rrezet e diellit, në vend që t’i përthithë ato si e zeza.
Megjithatë, kjo teori bëhet pak më e ndërlikuar kur marrim parasysh trashësinë dhe mënyrën si rrobat përshtaten me trupin, sepse nxehtësia nuk vjen vetëm nga dielli – ajo vjen edhe nga trupi ynë. Kur nxehtësia që del nga trupi godet rrobat e bardha, një pjesë e saj reflektohet përsëri drejt trupit.
Në vitin 1980, një studim mbi arsyen pse beduinët, një popullsi indigjene gjysmë-nomade që jeton në zonat e shkretëtirës së Gadishullit Arabik, Lindjes së Mesme dhe Afrikës së Veriut, veshin rroba të zeza në shkretëtirë, zbuloi se ekspozimi ndaj nxehtësisë ishte i njëjtë, pavarësisht nëse pjesëmarrësit mbanin rroba të zeza apo të bardha.
Si është e mundur kjo?
Pëlhurat me ngjyrë të zezë janë më të mira në rrezatimin e nxehtësisë – domethënë përthithin nxehtësinë që del nga trupi – dhe kjo mund të ndihmojë gjithashtu në ftohjen e trupit.
Sekreti i beduinëve është se ata veshin rroba të zeza dhe të lirshme, veçanërisht kur ka erë. Rrobat e lirshme të zeza ngrohin hapësirën midis pëlhurës dhe lëkurës, duke krijuar një rrymë ajri që ngrihet lart, si një oxhak, dhe duke sjellë freski.
Studimi thekson se sasia e nxehtësisë që përthithet nga një beduin në shkretëtirë është e njëjtë si kur ai vesh një mantel të zi, ashtu edhe kur vesh një të bardhë. Nxehtësia shtesë e përthithur nga manteli i zi largohet para se të arrijë te lëkura.
Materiali ka rëndësi
“Zgjedhja e pëlhurës është thelbësore”, thotë stilistja dhe shkrimtarja e modës Heather Newberger. “Nëse vishni një kominoshe të madhe prej xhinsi, do të ndiheni shumë më nxehtë sesa shoku juaj që ka veshur një veshje më të lehtë prej garze ose shifoni.”
Edhe mënyra se si përshtaten rrobat me trupin ka rëndësi. Pëlhurat e lehta të endura, si pambuku dhe mëndafshi, zakonisht bien më lirshëm mbi trup sesa pëlhurat e thurura. Kjo është veçanërisht e rëndësishme kur është lagështirë – në nxehtësi të thatë, largimi i djersës mund të jetë i mjaftueshëm, sepse djersa përthithet nga rrobat dhe avullon në ajër.
Por kur është nxehtë dhe me lagështirë, ajri përreth tashmë është i ngopur me avuj uji. Kjo do të thotë se djersa që përthithet nga rrobat nuk ka ku të avullojë.
“Për sa u përket rrobave, është më mirë të përdoret një material që lejon avujt e ujit të kalojnë përmes tij dhe nuk pengon avullimin e djersës”, thotë Rhett Allain, profesor i asociuar i fizikës në Southeastern Louisiana University. “Disa nga materialet e reja sportive e bëjnë këtë. Pambuku nuk është aq i mirë në këtë drejtim.”
Të gjitha tekstilet bllokojnë në njëfarë mase rrezatimin infra të kuq që lëshon trupi, gjë që na ndihmon të qëndrojmë ngrohtë në mot të ftohtë – por kjo nuk është ideale në një ditë të nxehtë. Prandaj, veshjet që marrin frymë janë të rëndësishme.
Pambuku i patrajtuar, liri, najloni dhe poliesteri konsiderohen në njëfarë mase pëlhura që marrin frymë, që do të thotë se lejojnë nxehtësinë dhe djersën të largohen përmes materialit. Megjithatë, ato ndryshojnë nga pëlhurat që largojnë lagështirën në mënyrë aktive.
Pambuku dhe poliesteri përthithin dhe reflektojnë pjesën më të madhe të rrezatimit infra të kuq që bie mbi to – gati 99% – dhe për këtë arsye shpesh duken të bardha në imazhet infra të kuqe. Por këto materiale lejojnë gjithashtu që 30–40% e dritës së dukshme të kalojë përmes tyre. Ky kombinim mund të bëjë që trupi të ngrohet më shpejt, sipas studiuesve të MIT.
Kjo ndodh sepse drita e dukshme që hyn mund të shndërrohet në nxehtësi, e cila më pas nuk mund të largohet si rrezatim infra i kuq i prodhuar nga trupi.
Por edhe djersitja, mekanizmi tjetër i ftohjes së trupit, luan një rol.
Pambuku përthith lagështirën, por nuk thahet shpejt. Prandaj, nëse djersitni shumë, rrobat do të qëndrojnë të lagura dhe do të bëhen më pak të rehatshme.
Liri përdoret gjerësisht gjatë verës sepse ka aftësi shumë të mirë për të lejuar ajrin të qarkullojë, falë fibrave të tij të mëdha. Por, ashtu si pambuku, edhe ai thahet ngadalë.
Leshi merino është bërë një zgjedhje e njohur për njerëzit që merren me aktivitete në natyrë, sepse lejon ajrin të qarkullojë, largon lagështirën dhe nuk mban lehtë erën e keqe.
Najloni dhe poliesteri përdoren në shumicën e veshjeve sportive sepse largojnë lagështirën dhe thahen shpejt – por ato kanë tendencë të mbajnë erën. Hulumtimet kanë treguar gjithashtu se najloni përthith më shumë lagështirë dhe ka aftësi më të mira për ta larguar atë sesa poliesteri, por thahet më ngadalë.
Fibrat sintetike, si najloni dhe poliesteri, mund të ndihen të parehatshme kur lagen. Një studim sugjeroi përdorimin e veshjeve prej bambuje, i cili është një përçues i dobët i nxehtësisë dhe mund të ofrojë rehati pa kompromentuar aftësinë për t’u freskuar.
Nëse vërtet dëshironi të qëndroni sa më të freskët, atëherë hiqni të gjitha rrobat, për sa kohë që kjo është e përshtatshme, thotë George Havenith, profesor i fiziologjisë së mjedisit dhe ergonomisë në Loughborough University në Leicestershire, Mbretërinë e Bashkuar.
Rrobat e mbrojnë lëkurën nga djegia, por të qenit lakuriq është më mirë për ta mbajtur trupin të freskët. Sa më pak rroba të keni veshur, aq më shumë mundësi ka trupi për shkëmbim avullues të nxehtësisë midis lëkurës dhe ajrit.
Megjithatë, sigurisht që mbrojtja e lëkurës nga rrezet UV duhet të jetë përparësi.
Por mund të ketë edhe alternativa, materiale dhe pëlhura të reja që ndihmojnë në ftohjen e trupit.
/skyweb.al
