Valët e të nxehtit nuk përbëjnë rrezik vetëm për shëndetin fizik. Ekspozimi i zgjatur ndaj temperaturave ekstreme mund të shoqërohet edhe me rritje të shtrimeve në spital për çrregullime të shëndetit mendor. Ky është përfundimi i një studimi të botuar në revistën shkencore Nature Health, i cili analizon më shumë se 2,6 milionë raste shtrimi në spitale në katër vende.
Në studimin me titull “Shtrimet në spital për çrregullime të shëndetit mendor të lidhura me ekspozimin e zgjatur ndaj të nxehtit ekstrem në disa vende”, të botuar më 10 korrik 2026, studiuesit Yanming Liu, et al., shqyrtuan të dhënat e 2.618.307 shtrimeve në spitale në Brazil, Kanada, Kili dhe Zelandën e Re.
Analiza përfshiu 852 zona gjeografike dhe mbuloi periudhën 2000–2019. Studiuesit përdorën një metodë statistikore të njohur si analizë rast-kontrolli e kryqëzuar në kohë, për të vlerësuar lidhjen ndërmjet ekspozimit ndaj valëve të të nxehtit dhe shtrimeve në spital për çrregullime mendore dhe të sjelljes.
Për qëllimet e studimit, valët e të nxehtit u përcaktuan kryesisht si periudha kur temperatura mesatare ditore tejkalonte percentilin 97,5 të temperaturave karakteristike për secilin vend, për të paktën katër ditë radhazi.
Rezultatet treguan se ekspozimi ndaj valëve të tilla shoqërohej me një rritje prej 3,3% të rrezikut relativ për shtrim në spital në të njëjtën ditë. Kur u morën në konsideratë edhe tetë ditët pas ekspozimit, rritja kumulative e rrezikut arrinte në 5,6%.
Një tjetër element i rëndësishëm i studimit është se lidhja nuk ishte e njëjtë për të gjitha grupmoshat. Efektet rezultuan më të forta te personat e moshuar dhe te banorët e zonave me dendësi më të ulët të popullsisë.
Këto rezultate sugjerojnë se ndikimi i temperaturave ekstreme në shëndetin mendor mund të jetë më i ndërlikuar nga sa mendohet zakonisht. Nxehtësia mund të shtojë ngarkesën mbi shërbimet shëndetësore edhe përmes përkeqësimit të gjendjeve ekzistuese psikike ose çrregullimeve të sjelljes.
Autorët theksojnë nevojën që përgatitja ndaj valëve të të nxehtit të përfshijë edhe shërbimet e shëndetit mendor. Paralajmërimet meteorologjike dhe planet e reagimit duhet të marrin në konsideratë veçanërisht grupet më të cenueshme, përfshirë të moshuarit dhe personat që kanë nevojë për kujdes të vazhdueshëm shëndetësor.
Megjithëse studimi nuk përfshiu vende evropiane dhe rezultatet e tij nuk mund të transferohen automatikisht te popullsia shqiptare, për Shqipërinë, gjetjet përbëjnë interes. Vitet e fundit, valët e të nxehtit janë bërë një sfidë e rëndësishme për shëndetin publik në vend.
Një kufizim i rëndësishëm është se studimi evidenton lidhje statistikore dhe jo domosdoshmërisht një marrëdhënie të drejtpërdrejtë shkakësore./Cogito
