Truri ynë lulëzon përballë sfidave, por nuk është e nevojshme që gjithçka të jetë e vështirë për të përfituar përfitime shëndetësore. Ja tre mënyra të thjeshta dhe argëtuese për të mbrojtur trurin ndërsa plakemi, shkruan BBC.
Nëse do t’ju jepej një detyrë e lehtë ose një e vështirë, cilën do të zgjidhnit? Me shumë gjasa, shumica do të zgjidhnin detyrën më të lehtë, dhe kjo ka arsye biologjike. Truri ynë është i programuar të kursejë energji duke marrë “shkurtore mendore”.
Teknologjia vetëm sa e ka rritur këtë tendencë. Prandaj është joshëse të zgjedhim mënyrën më të thjeshtë dhe me më pak përpjekje për të kryer detyrat. Por nëse kjo çon në më pak angazhim mendor, mund të ndikojë negativisht në jetëgjatësinë dhe shëndetin tonë të përgjithshëm.
“Jetëgjatësia e shëndetshme” – numri i viteve që njerëzit jetojnë në gjendje të mirë shëndetësore – po bie në shumë vende të botës. Ndërsa njerëzit jetojnë më gjatë, rritet edhe numri i viteve që kalojnë me probleme shëndetësore.
Kur bëhet fjalë për trurin, ka disa gjëra që mund të bëjmë për të zgjatur periudhën e shëndetshme të jetës. Në thelb, kur përfshihemi në aktivitete sfiduese, ndërtojmë atë që quhet “rezervë njohëse”, e cila ka efekt mbrojtës për trurin. Ka shumë mënyra për ta bërë këtë në jetën e përditshme. “Pavarësisht moshës, ka gjëra që mund të bëjmë më shumë ose më pak për t’i dhënë aftësive tona mendore një shtysë të vogël,” thotë psikologu Alan Gow nga Heriot-Watt University.
Dhe lajmi i mirë është se nuk kemi nevojë të ndryshojmë rrënjësisht jetën tonë të përditshme. Mjaftojnë disa ndryshime të vogla në aspektin fizik, social dhe mendor për të mbrojtur trurin. Ja tre nga mënyrat më të këndshme për të filluar:
1. Orientimi në hapësirë
Një strategji për të mbrojtur trurin nga rënia njohëse e lidhur me moshën është të stimulojmë pjesë specifike të tij. Zona e trurit përgjegjëse për orientimin në hapësirë, hipokampusi, besohet të jetë pjesa e parë që preket nga Alzheimer’s disease, shpesh vite para shfaqjes së simptomave.
“Prej vitesh dimë që njerëzit me Alzheimer shpesh humbasin rrugën si simptomë fillestare,” thotë neurologu Dennis Chan nga University College London, i specializuar në zbulimin e hershëm të Alzheimerit. Sipas tij, zbulimi i hershëm është vendimtar.
Mbrojtja e kësaj zone të trurit mund të ndihmojë në parandalimin ose vonimin e simptomave. Studimet tregojnë se shoferët e ambulancave dhe taksive kanë ndër nivelet më të ulëta të vdekshmërisë nga Alzheimeri, pikërisht sepse përdorin më shumë aftësitë e orientimit në hapësirë. Po ashtu, dihet prej kohësh se shoferët e taksive që mësojnë rrugët pa përdorur harta kanë hipokampus më të zhvilluar.
2. Qëndroni aktivë
Shumë studime tregojnë se aktiviteti social mbron nga rënia njohëse. Personat që arrijnë moshën 100-vjeçare dhe kanë jetë sociale aktive kanë shëndet më të mirë të trurit, ndërsa pjesëmarrja në aktivitete sociale gjatë moshës së mesme lidhet me aftësi më të mira njohëse në pleqëri.
Një studim i madh vëzhgues zbuloi se personat më aktivë socialisht në moshën e mesme dhe të tretë kishin 30-50% më pak rrezik për demencë, sepse rrisnin rezervën njohëse.
Aktiviteti social ndihmon edhe në vonimin e simptomave. Një studim me 1,923 të moshuar tregoi se ata që kishin më pak kontakte sociale zhvilluan demencë pesë vite më herët se personat më aktivë socialisht.
Kjo besohet të ndodhë sepse marrëdhëniet shoqërore ulin stresin dhe na bëjnë më të fortë përballë sfidave të jetës. Nga ana tjetër, stresi kronik lidhet me humbjen e neuroneve në hipokampus. “Faktori mbrojtës është aftësia për të diskutuar, debatuar dhe ndarë ide. Këto biseda mund të jenë mbrojtëse për trurin,” thotë epidemiologia Pamela Almeida-Meza nga King’s College London.
3. Të mësuarit gjatë gjithë jetës
Një nga faktorët më të rëndësishëm për plakje të shëndetshme është niveli i arsimimit. Personat që kalojnë më shumë vite në shkollim kanë rrezik më të ulët për demencë. Të mësuarit gjatë gjithë jetës sjell të njëjtat përfitime mbrojtëse për shëndetin.
Truri ynë ka nevojë për sfida dhe gjëra të reja, sepse ato forcojnë zonat më të ndjeshme ndaj plakjes. Kur e mbajmë trurin aktiv, është treguar se ngadalësohet rënia njohëse.
Një arsye kryesore është se të mësuarit krijon neurone të reja dhe forcon ato ekzistuese, duke ndihmuar trurin të përballojë plakjen dhe vdekjen e qelizave. Ky proces quhet neuroplasticitet – aftësia e trurit për t’u përshtatur dhe ndryshuar gjatë gjithë jetës.
Ka shumë mënyra për ta ushtruar trurin: mund të merreni me kopshtari, e cila është treguar se ruan funksionin njohës, të bashkoheni me një klub leximi ose thjesht të diskutoni me një mik atë që po lexoni.
Në fund, është e qartë se çdo aktivitet që stimulon trurin është i dobishëm për shëndetin e përgjithshëm – qoftë zgjedhja e një rruge të re për ecje, leximi i një libri apo forcimi i marrëdhënieve shoqërore. Të gjitha këto ndihmojnë në ndërtimin e një truri më të fortë dhe ngadalësojnë rënien që vjen me moshën, duke e bërë jetën më të këndshme në të njëjtën kohë.
